یعنی چه
این عبارت به معنای کمارزش دانستن، خوار و ناچیز پنداشتن، یا با دید تحقیرآمیز به کسی یا چیزی نگاه کردن است. در مفهوم اخلاقی و اجتماعی، به رفتاری اشاره دارد که در آن فرد، جایگاه یا ارزش دیگری را کمتر از آنچه هست جلوه میدهد.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت «حَقیر شِمُردَن» (haqīr šomordan) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «حقیر شمردن» به عنوان یک پاسخ ۹ حرفی شناخته میشود. طراحان جدول معمولاً از نشانههایی چون «خوار کردن» یا «کوچک دانستن» برای هدایت به این پاسخ استفاده میکنند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به لحن و شدت مفهوم، واژهها و اصطلاحات متعددی معادل این عبارت هستند.
به عربی
زبان عربی برای این مفهوم واژگان دقیق و متنوعی دارد که ریشههای اخلاقی و رفتاری متفاوتی را بیان میکنند.
به فارسی
این عبارت یک مصدر مرکب فارسی است. جزء اول آن یعنی «حقیر» وامواژهای از ریشه عربی (ح ق ر) به معنای کوچک و ناچیز است و جزء دوم آن «شمردن» یک فعل اصیل پهلوی و فارسی دری است. واژههای همخانواده آن شامل حقارت، تحقیر، محقر و احتقار هستند. متضادهای آن نیز ارج نهادن، بزرگ داشتن و گرامی داشتن میباشند.
در قرآن
خود عبارت ترکیبی «حقیر شمردن» به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است، اما مفاهیم هممعنی و ریشههای مرتبط با آن به وفور دیده میشود. مفاهیمی مانند «استهزاء» (مسخره کردن دیگران)، «وَهن» (سبک کردن) و عباراتی چون «لَا تَبْخَسُوا» (کمارزش جلوه ندادن حقوق مردم) بیانگر نکوهش این رفتار هستند. همچنین در احادیث نبوی با ریشه احتقار صراحتاً از آن نهی شده است: «لاتحقّرنّ احداً من المسلمين» (هیچ مسلمانی را حقیر مشمار).
جمعبندی و توضیح کامل حقیر شمردن
«حقیر شمردن» یک مصدر مرکب در زبان فارسی است که از ترکیب واژه عربی «حقیر» (به معنی کوچک و ناچیز) و فعل فارسی «شمردن» پدید آمده است. این عبارت در لغت به معنای کمارزش دانستن، خوار جلوه دادن و کوچک پنداشتن دیگران یا امور مختلف است و در ادبیات فارسی و متون اخلاقی کاربرد گستردهای دارد.
از نظر اخلاقی و روانشناختی، این رفتار به عنوان نمادی از تکبر، برتریطلبی نادرست و نقص در کرامت انسانی شناخته میشود. در آموزههای دینی و قرآنی نیز، هرچند خود این واژه به طور مستقیم به کار نرفته، اما رفتارهای همراستا با آن مانند استهزاء، توهین و سبک شمردن انسانها به شدت نهی و نکوهش شده است.
در کاربردهای زبانی، این اصطلاح مترادفهایی چون تحقیر کردن، سبک شمردن و دستکم گرفتن دارد و متضادهای آن شامل احترام گذاشتن، ارج نهادن و گرامی داشتن است. معادلهای دقیق آن در زبانهای دیگر مانند انگلیسی (Despise, Belittle) و عربی (احتقار، ازدراء) نیز نشاندهنده عمق این مفهوم در فرهنگهای مختلف است.