یعنی چه
خرجل در منابع لغوی کهن به دو معنی اصلی به کار رفته است: نخست نوعی پرنده شکاری از خانواده بازان که در گویش شیراز قدیم به آن کورکور یا زغن میگفتند، و دوم نوعی ملخ بیبال که در گذشته به صورت پخته و نمکسود مصرف میشده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه کهن در متون اصیل فارسی به صورت خَرجَل (Xarjal) ثبت شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه خرجل به عنوان طراح سوال برای پرندهای شکاری (کورکور) یا ملخ بیبال کاربرد دارد و یک پاسخ ۴ حرفی است.
به انگلیسی
با توجه به دوگانه بودن معنای واژه، معادل انگلیسی آن در بخش پرندهشناسی Black kite و در بخش حشرهشناسی Wingless grasshopper است.
به عربی
در زبان عربی معادل دقیقی برای خود لفظ خرجل وجود ندارد، اما برای معنای پرنده آن از کلمه الحداة و برای ملخ از تعبیر جراد عدیم الاجنحة استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و معادلهای مستقیم این واژه در فارسی معیار و کهن شامل پرندگانی چون کورکور، زغن، زاغ و کلاغ است و در معنای دیگر به ملخ بدون بال اشاره دارد.
در قرآن
واژه خرجل یک لفظ فارسی کهن و گویشی است و هیچگونه کاربرد، ریشه یا اشارهای در آیات قرآن کریم ندارد.
نماد چیست
برای خود واژه خرجل نماد مستقل ادبی ثبت نشده است، اما پرندگانی مثل زغن و کورکور که هممعنی آن هستند، در ادبیات فارسی معمولاً نماد پستی، طمعکاری یا شومی به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل خرجل
واژه «خرجل» از جمله لغات کهن، اصیل و کمکاربرد زبان فارسی است که در فرهنگهای لغت قدیمی نظیر برهان قاطع و لغتنامه دهخدا ثبت شده است. این واژه امروزه در فارسی معیار کاربرد فعالی ندارد و ریشه اشتقاقی یا همخانواده زندهای برای آن در نظر گرفته نمیشود.
این کلمه دو معنای کاملاً متفاوت دارد؛ در یک سویه به پرندهای شکاری از جنس بازان اشاره میکند که در مناطق جنوبی (به ویژه شیراز قدیم) به کورکور یا زغن معروف بوده است. در سویه دیگر، به نوعی ملخ بدون بال اطلاق میشده که در ادوار گذشته جنبه خوراکی داشته است. در مجموع، خرجل واژهای با هویت کاملاً فارسی و تاریخی است که بیشتر در حل جدول یا متون کهن کاربرد دارد.