یعنی چه
در اصطلاح ادبی و لغوی، به معنای جهان، سیاره یا گویی سراسر یخزده و دارای سرمای کشنده است. همچنین در باورهای جغرافیایی قدیم، به طبقه و لایهای از هوا در پهنهٔ جوّ که فوقالعاده سرد و منجمد است، کره زمهریر میگفتند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «کُرِه» (با ضمه ک و کسره ر) و «زَمْهَرِیر» (با فتح ز و هـ، سکون م و کسره ر اول) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان سرمای سخت یا طبقه سرد جو، کلمه «کره زمهریر» است که دقیقاً ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این ترکیب ادبی و توصیفی در زبان انگلیسی از عباراتی که به جهان یخزده یا سرمای مطلق اشاره دارند، استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی واژه Zemheri به چهل روز اول زمستان و اوج سرما اطلاق میشود و ترکیب آن به صورت Zemheri küresi معنای کره سرما را میدهد.
به فارسی
برگردان و معادلهای خالص فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون کره یخزده، جهان یخبندان، دنیای منجمد، سرزمین برودت و سرمای سخت است. واژه «زم» در زمهریر نیز ریشهای کهن و ایرانی به معنی سرما دارد که در واژگانی چون زمستان پدیدار است.
در قرآن
خود ترکیب «کره زمهریر» در قرآن وجود ندارد و اصطلاحی ادبی-نجومی است؛ اما واژه «زمهریر» تنها یک بار در قرآن در آیه ۱۳ سوره انسان (دهر) آمده است: «لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا» که در وصف بهشت میفرماید در آنجا نه آفتاب سوزان میبینند و نه سرمای سخت.
نماد چیست
در فرهنگ و روایات اسلامی، زمهریر نماد «جهنم سرد» یا طبقهای از دوزخ است که گناهکاران در آن با سرمای استخوانسوز مجازات میشوند. در ادبیات فارسی نیز این ترکیب نماد سردی مطلق، بیروحی، بیرحمی محیط و افسردگی شدید است.
جمعبندی و توضیح کامل کره زمهریر
ترکیب «کره زمهریر» بیش از آنکه یک مدخل مستقل لغوی در واژهنامههای کلاسیک باشد، یک ترکیب ادبی، تصویری و کنایهای ساختاریافته است. این اصطلاح از دو بخش «کره» به معنای گوی یا سیاره و «زمهریر» به معنای شدت سرما تشکیل شده و در مجموع به معنای جهان یا محیطی سراسر منجمد، یخزده و خارج از حد تحمل انسان است که در جغرافیای قدیم به لایهای فوقالعاده سرد از اتمسفر نیز اطلاق میشد.
از منظر زبانشناسی، هرچند زمهریر در صرف عربی از ریشه رباعی به معنی شدت سرما یا خشم تلقی میشود، اما پژوهشگران بخش اول آن یعنی «زم» را هم ریشه با واژگان کهن ایرانی مانند زمستان و سمیرم به معنی سرما میدانند. این واژه با ریشه قرآنی خود که نمادی از نبود اعتدال و وجود عذاب سرمای شدید است، در ادبیات فارسی به نمادی برای بیرحمی، سختی و مرگ عاطفی تبدیل شده است.