یعنی چه
این عبارت به دو مفهوم اشاره دارد: نخست، روش نیایش اعراب پیش از اسلام در برابر کعبه که با سوت کشیدن و کف زدن همراه بود؛ دوم، فریادها و فراخواندن قبیله برای جنگ بر اساس تعصبات قومی و نژادی.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «دُعا دَر جاهِلیَّت» است که از دو واژه عربی دعا و جاهلیت (با ویژگیهای آوایی زبان فارسی) ترکیب شده است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً خود «دعا در جاهلیت» با تعداد ۱۱ حرف (بدون احتساب فاصلهها) است.
به انگلیسی
اصطلاحات انگلیسی معادل برای توصیف این مفهوم ترکیبی، به نیایشها یا فراخوانهای طایفهای دوران پیش از اسلام اشاره دارند.
به عربی
در منابع روایی و متون کهن عربی، این مفهوم با عبارات «دعاء الجاهلیة» (نیایش جاهلی) یا «دعوى الجاهلیة» (فراخوان و شعار نژادپرستانه قبیلهای) شناخته میشود.
به فارسی
برگردان و معادلهای فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «نیایش دوران نادانی»، «فریاد تعصب قبیلهای» و «نعره عصبیت» است که خوی و خصلت اعراب آن دوران را نشان میدهد.
در قرآن
این ترکیب به صورت مستقیم در قرآن نیامده، اما در آیه ۳۵ سوره انفال به کیفیت دعای آنها اشاره شده است: «وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً» (و نماز و دعایشان در کنار خانه خدا چیزی جز سوت کشیدن و کف زدن نبود). همچنین واژه جاهلیت ۴ بار در قرآن به صورت ترکیبهایی مثل حمیة الجاهلیة آمده است.
نماد چیست
این عبارت در فرهنگ اسلامی نماد انحراف از توحید، تبدیل کردن نیایش به بازیچه و ملعبه (با سوت و کف)، و همچنین مظهر تعصبات کورکورانه قومی و تفاخر نژادی پیش از ظهور اسلام است.
جمعبندی و توضیح کامل دعا در جاهلیت
عبارت «دعا در جاهلیت» ترسیمکننده دو بعد مهم عقیدتی و رفتاری اعراب دوران پیش از اسلام است. از یک سو به آداب و مناسک مذهبی آنان اشاره دارد که تهی از مغز توحیدی بود و در کنار کعبه به صورت رفتارهای نامتعارف مانند سوت زدن و دست زدن جلوه میکرد. این نوع نیایش، نمادی از انحراف اصیل عبادی و آمیختگی آن با شرک و بتپرستی به شمار میرفت.
از سوی دیگر، این مفهوم در بستر اجتماعی به معنای «دعوای جاهلیت» یا همان فریادها و فراخوانهای متعصبانه قبیلهای است. در آن دوران، افراد بدون توجه به حق یا باطل بودن، همقبیلهایهای خود را برای جنگ یا غارت فرا میخواندند که اسلام این سنت نژادپرستانه و دور از عقلانیت را به شدت نفی کرد و هدایت و حلم اسلامی را جایگزین آن ساخت.