معنی
واژه «کهنه» در زبان فارسی دو کاربرد اصلی دارد: به عنوان صفت به ویژگی هر چیز قدیمی، مندرس، باستانی یا بیماریهای مزمن اشاره میکند، و به عنوان اسم به معنای تکه پارچهای فرسوده و بیارزش (لته یا ژنده) است که معمولاً برای پاک کردن استفاده میشود.
یعنی چه
این عبارت کنایه از چیزی است که نو و تازه نیست و کیفیت اولیه خود را از دست داده است. در اصطلاحاتی مانند «کهنهکار»، مفهومِ مثبتِ داشتن مهارت، سابقه طولانی و تجربه فراوان را افاده میکند.
مترادف
این واژهها بسته به متن، جایگزینهای مناسبی برای «کهنه» در معنای قدمت زمان، فرسودگی مادی یا بیماریهای طولانیمدت هستند.
متضاد
واژههایی که بر تازگی، معاصر بودن و مخدوش نبودن بر اثر زمان دلالت دارند.
هم خانواده
تمامی این کلمات از ریشه زبان ایرانی میانه و بر پایه مفهوم قدمت و طول عمر شکل گرفتهاند.
ریشه
این واژه اصالت کاملاً ایرانی دارد. در زبان پهلوی به صورت kahūn یا kahn (به معنی دیرینه و پیر) به کار میرفته که با گذشت زمان و افزودن «هٔ» بیان حرکت، به شکل امروزی «کهنه» درآمده است.
جمله سازی
در جدول
در حل جدول طراحان معمولاً از کلمه «کهنه» به عنوان پرسش برای کلماتی مثل مندرس، رث یا خلق استفاده میکنند و خود واژه نیز ۴ حرف دارد.
به انگلیسی
انتخاب واژه دقیق در زبانهای دیگر به بافت معنایی بستگی دارد؛ به طور مثال در انگلیسی برای اشیای قدیمی از Old، برای لباس فرسوده از Worn-out و برای تکه پارچه از Rag استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل کهنه
واژه «کهنه» از اصیلترین کلمات زبان فارسی است که ریشه در دوران پهلوی دارد. این کلمه دو لایه معنایی متمایز را حمل میکند؛ در لایه اول به عنوان صفت، نشاندهنده قدمت، فرسودگی، باستانی بودن یا حتی تداوم مهارتی دیرینه (مثل کهنهکار) است. در لایه دوم به عنوان اسم، به تکه پارچهای مستعمل و بیارزش اطلاق میشود که کاربردی جز نظافت ندارد.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، مفهوم کهنگی دو روی یک سکه است. از یک سو نماد فناء، مادیاتِ فانی دنیا و مندرس شدن جهان مادی در برابر نوگرایی باطنی است و از سوی دیگر، در ترکیباتی چون کهندیار و کهنسال، بار معنایی مثبتِ اصالت، تجربه، تاریخ و ارزش والای باستانی را به دوش میکشد.
اگرچه خود این واژه به دلیل اصالت فارسی در متن عربی قرآن کریم نیامده است، اما مفاهیم مترادف آن نظیر دوری زمان و فرسودگی اشیا بارها در بستر عبارات عربی به تصویر کشیده شدهاند. این کلمه چهار حرفی یکی از پرکاربردترین واژهها در گفتگوی روزمره و اصطلاحات جدول است.