معنی
این واژه بر اساس حرکت حرف اول دو معنای متفاوت دارد: اگر به صورت «یُضِلّ» (باب افعال) خوانده شود به معنای گمراه کردن و به بیراهه بردن دیگری است. اگر به صورت «یَضِلّ» (ثلاثی مجرد) خوانده شود، به معنای گمراه شدن، اشتباه کردن و از دست رفتن راه راست است.
یعنی چه
در اصطلاح متون دینی و قرآنی، این کلمه به معنای سرگردانی اعتقادی، دوری از حق و خروج از مقصد نهایی است. در خصوص خداوند، اضلال به معنای مجازات فرد گناهکار از طریق سلب توفیق و رها کردن او به حال خود است.
مترادف
واژههای فوق بسته به ساختار فعل (لازم یا متعدی بودن) به عنوان هممعنیهای این کلمه در متون و تفاسیر به کار میروند.
هم خانواده
تمام این کلمات از ریشه سهحرفی «ض ل ل» مشتق شدهاند و مفهوم مشترک گمراهی و انحراف را در خود دارند.
جمله سازی
تلفظ
تلفظ این واژه با تشدید بر روی حرف «لام» است و بسته به صیغه، با ضمه یا فتحه روی حرف «یاء» ادا میشود.
به فارسی
دقیقترین برگردان این واژه در زبان فارسی فعلهای «گمراه میکند»، «به بیراهه میکشاند»، «گمراه میشود» و «راه را گم میکند» هستند.
در قرآن
ریشه این واژه بیش از ۱۸۰ بار در قرآن تکرار شده است؛ مانند آیه «یُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ». طبق نظر مفسران، گمراه کردن الهی به معنی سلب اجباری اختیار نیست، بلکه به معنای محروم کردن افراد لجوج از نور هدایت و سپردن آنها به انتخابهای غلط خودشان است.
جمعبندی و توضیح کامل یضل
واژه «یضل» یک فعل مضارع عربی برخاسته از ریشه «ض ل ل» است که ورود گستردهای به ادبیات دینی، تفاسیر قرآن و متون کهن فارسی داشته است. این کلمه بر حسب حرکتگذاری (یُضِلّ یا یَضِلّ) میتواند نقشی متعدی به معنای گمراه کردن دیگران یا نقشی لازم به معنای سرگردانی و گم شدن خود فرد داشته باشد.
در فرهنگ اسلامی و اخلاقی، این واژه نمادی از فقدان هدایت و خروج از صراط مستقیم به شمار میآید. بررسی کاربردهای قرآنی آن نشان میدهد که انحراف فکری و عملی انسانها رابطهای مستقیم با عملکرد خودشان دارد و اضلال الهی، مجازاتی تکوینی برای کسانی است که آگاهانه حق را پشت سر میگذارند.