یعنی چه
حرکت اشتدادی در فلسفه اسلامی (بهویژه حکمت متعالیه) به معنای حرکتی است که در آن موجود متحرک با حفظ مرتبه قبلی، کمالات جدیدی به دست میآورد و درجه وجودی یا کیفی او شدیدتر، قویتر و کاملتر میشود؛ مانند تبدیل شدن هسته به درخت یا تکامل روح انسان.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه «حَرَکَت» (با فتح ح و ر و ک) و «اِشتِدادی» (با کسر الف و ت، منسوب به اشتداد از ریشه شدد) تشکیل شده است.
در جدول
این اصطلاح در مسابقات جدولی معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحانی که به مفاهیم فلسفی تکامل یا افزایش شدت کیفی اشاره دارند، به کار میرود.
به انگلیسی
در متون ترجمهشده فلسفه اسلامی، برای رساندن مفهوم افزایش شدت کیفی و وجودی از واژه Intensive یا Intensified استفاده میشود.
به عربی
ریشه این اصطلاح کاملاً عربی و برخاسته از متون فلسفه و حکمت اسلامی است.
به فارسی
معادلهای پارسی سره یا روان این اصطلاح را میتوان «جنبش تکاملی»، «پویه افزایشی» یا «برشدن تدریجی کیفی» دانست که مفهوم رشد درونی را میرسانند.
در قرآن
عبارت «حرکت اشتدادی» به عنوان یک اصطلاح تخصصی فلسفی در متن قرآن مجید نیامده است؛ اما از نظر محتوایی، فلاسفه آیاتی را که به سیر تکاملی انسان به سوی پروردگار اشاره دارند (مانند آیه ۶ سوره انشقاق) مصداق و تاییدکننده این مفهوم میدانند.
نماد چیست
در ترسیمهای فلسفی و عرفانی، این حرکت را با یک خط مارپیچ (اسپیرال) رو به بالا یا فلش عمودی صعودی نشان میدهند؛ چرا که متحرک بدون از دست دادن ریشههای قبلی خود، به رتبه بالاتر و کاملتری ارتقا مییابد.
جمعبندی و توضیح کامل حرکت اشتدادی
ترکیب «حرکت اشتدادی» یک اصطلاح تخصصی و دقیق در فلسفه و حکمت اسلامی، بهویژه در مکتب حکمت متعالیه ملاصدرا است. برخلاف حرکتهای مکانی یا وضعی که صرفاً جابهجایی در فضا هستند، در حرکت اشتدادی موجود متحرک در ذات، جوهر یا کیفیت خود دچار تغییر تدریجی و رو به کمال میشود. در این نوع حرکت، مرتبه قبلی شیء نابود نمیشود، بلکه رتبه بالاتر و شدیدتری از وجود به آن افزوده میگردد.
ریشه این واژه از «اشتداد» به معنی سخت شدن، نیرو گرفتن و افزایش شدت است. نمونه بارز آن در طبیعت، تبدیل شدن یک دانه کوچک به درخت تنومند یا رشد و تکامل روح و معرفت انسان در طول زمان است که همواره با اصطلاح «حرکت جوهری» همبستگی نزدیکی دارد.