یعنی چه
پلو در فرهنگ آشپزی ایرانی به طعامی گفته میشود که از برنج پخته (معمولاً آبکششده یا کته) تهیه میشود؛ به طوری که برنج را با مواد دیگری مانند گوشت، مرغ، سبزیجات، حبوبات (مانند عدس و باقلا) و انواع ادویهها مخلوط کرده و با هم دم میکنند.
متضاد
در اصطلاح آشپزی، «چلو» برنج پختهشدهٔ ساده و سفیدی است که بدون مخلوط شدن با مواد دیگر دم میشود و همراه خورش یا کباب مصرف میگردد. همچنین «کته» نیز به دلیل تفاوت در روش پخت (بدون آبکش کردن) میتواند در تقابل با پلو قرار گیرد.
ریشه
این واژه ریشهای کاملاً ایرانی و کهن دارد. در زبان فارسی میانه (پهلوی) به صورت «palāv» به معنی خوراکی از دانههای پخته به کار میرفته و با واژه سانسکریت «pulāka» (به معنی توده یا گلوله برنج پخته) همریشه است. این کلمه بعدها از فارسی وارد زبانهای ترکی، عربی و زبانهای اروپایی شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ طعامی از برنج مخلوط یا غذای دمکردنی ایرانی، کلمه «پلو» با ۳ حرف است. واژه «چلو» نیز به عنوان برنج ساده کاربرد دارد.
به انگلیسی
واژگان انگلیسی فوق همگی وامواژههایی هستند که از طریق زبانهای ترکی و بالکان، ریشه در همان «پلو» فارسی دارند و برای توصیف برنج طعمدار و مخلوط استفاده میشوند.
به عربی
در زبان عربی بیشتر از توصیف ساختاری مانند «الأرز المطبوخ مع الخضار أو اللحم» استفاده میشود، هرچند واژه «بلاف» نیز در آشپزی مدرن عربی به عنوان وامواژه شناخته شده است.
به ترکی
در زبان ترکی (استانبولی و آذربایجانی) کلمه «Pilav» دقیقاً به انواع خوراکهای برنجی و پلو اطلاق میشود که ریشه در انتقال این واژه از فرهنگ ایرانی به عهد عثمانی دارد.
به فارسی
در زبان و گویشهای مختلف فارسی، علاوه بر واژه عمومی پلو، ترکیبات و واژههایی نظیر «دمی»، «برنج مخلوط» و در صورتهای تاریخی «پلاو» یا «پولاو» برای اشاره به این نوع پختِ برنج استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل پلو
واژه «پلو» یکی از اصیلترین و کلیدیترین اصطلاحات در فرهنگ آشپزی ایرانی و خاورمیانه است. این کلمه قدمتی طولانی دارد و ریشههای آن به زبان فارسی میانه و حتی زبان سانسکریت بازمیگردد. برخلاف «چلو» که به برنج ساده و سفید اطلاق میشود، پلو به برنجی گفته میشود که با انواع گوشت، حبوبات، سبزیجات و ادویههای معطر ترکیب و دم شده باشد.
این واژه به دلیل نفوذ فرهنگی ایران در دورانهای مختلف، به زبانهای متعددی مانند ترکی، عربی و حتی زبانهای اروپایی (به صورت Pilaf) راه یافته است. در فرهنگ عامه و سنتی ایران، پلو فراتر از یک غذای ساده، نمادی از برکت، فراوانی، مهماننوازی و پای ثابت مجالس مهم، جشنها و نذورات به شمار میرود.