یعنی چه
این اصطلاح در زبان فارسی سه لایه معنایی کنایهای دارد: اول به فرد بسیار رازدار و پنهانکار اشاره میکند که تحت هیچ شرایطی حرفی را لو نمیدهد؛ دوم به شخص بسیار بخیل و خسیس اطلاق میشود که هیچ خیر یا مالی از او به دیگران نمیرسد؛ و سوم کنایه از کاری است که آنقدر تمیز و بیعیب انجام شده که نمیتوان ایرادی از آن گرفت.
تلفظ
این عبارت از سه واژه «نَم» (با فتح نون)، «پَس» (با فتح پین) و «نَمیدَهد» (فعل مضارع منفی از مصدر پس دادن) تشکیل شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کنایه از فرد رازدار، بخیل یا کار بینقص، عبارت ده حرفی «نم پس نمی دهد» یا واژگانی چون کتوم و خسیس قرار میگیرند.
به انگلیسی
با توجه به زمینه معنایی، در مفهوم حفظ اسرار از اصطلاح tight-lipped و در مفهوم بخل شدید از واژه tightfisted استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم رازداری از واژه کتوم و برای خساست شدید از شحیح استفاده میشود؛ همچنین امثال دهخدا معادل ضربالمثلی آن را «لا یبض حجرہ» معرفی کرده است.
به فارسی
از واژههای جایگزین و معادل فارسی این عبارت میتوان به رازدار، بخیل، ممسک، دستودلبسته، دهنسفت و کارِ بینشتی اشاره کرد.
نماد چیست
این اصطلاح نماد فیزیکی کوزههای سفالی مرغوب یا سقفهای کاهگلی کاملاً عایق است که رطوبت داخل را به بیرون نشت نمیدهند. در مفهوم اخلاقی و رفتاری نیز نماد پنهانکاری مطلق، کنترل کامل بر رفتار، یا خساست شدید (مشت بسته) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل نم پس نمی دهد
عبارت «نم پس نمیدهد» یک اصطلاح و ضربالمثل کنایهای عمیق در زبان فارسی است که ریشه در مشاهدات فیزیکی و زندگی روزمره مردم دارد. تصویر اصلی این کنایه از ظروف سفالی مرغوب، لولهکشی درست یا دیوارهای مستحکمی گرفته شده است که کاملاً عایق هستند و هیچگونه رطوبتی از ساختار آنها به بیرون تراوش نمیکند. این پدیده فیزیکی در سیر تحول زبان، به رفتارهای انسانی تعمیم یافته است.
در کاربرد کنایی، این عبارت لایههای متعددی دارد؛ شایعترین کاربرد آن توصیف فردی است که در حفظ اسرار فوقالعاده سختگیر است و تحت هیچ فشاری سخن نمیگوید. از سوی دیگر، برای توصیف افراد شدیداً خسیس که هیچ سود، بخشش یا منفعتی از آنها به دیگران نمیرسد (به اصطلاح آب از دستشان نمیچکد) نیز به کار میرود. همچنین در معنایی مثبتتر، به کارهای استادانهای اطلاق میشود که چنان بیعیب و نقص انجام شدهاند که هیچ ایرادی به آنها وارد نیست.