یعنی چه
تقتمش خان (یا توختامیش خان) اسم خاص تاریخی است. بخش اول آن ریشه در زبانهای ترکی-مغولی دارد و به معنای «ایستادگیکننده» یا «ماندگار» است و «خان» نیز عنوان حاکم و فرمانروا است.
تلفظ
این نام تاریخی در زبان فارسی به صورت تَقْتَمِشْ خان یا تُوخْتَامِیشْ خان تلفظ میشود.
در جدول
در پاسخ به سؤالات جدول کشوری و تاریخی، نام این فرمانروای اردوی زرین که مسکو را به آتش کشید و از تیمور شکست خورد، «تقتمش خان» است.
به انگلیسی
در منابع بینالمللی و انگلیسیزبان، نام این شخصیت تاریخی به صورتهای Tokhtamysh Khan یا Toqtamish Khan نگاشته میشود.
به فارسی
معادلی به عنوان واژه عام ندارد چون اسم خاص است؛ اما در متون تاریخنگاری فارسی بیشتر با نامهای «توختامیش خان» یا «توقتمش خان» شناخته میشود.
در قرآن
این عبارت یک نام خاص مربوط به فرمانروایان سدههای هشتم و نهم هجری (اواخر ۱۴ و اوایل ۱۵ میلادی) است و هیچ ارتباط، ریشه یا کاربردی در متن و اصطلاحات قرآن کریم ندارد.
نماد چیست
در تاریخ روسیه و شرق اروپا، او نماد هجوم تاتارها و فروپاشی قدرتهای محلی است. در تاریخ آسیای مرکزی و ایران نیز نماد جاهطلبی سیاسی و حریفی سرسخت است که در برابر امیر تیمور گورکانی قد علم کرد.
جمعبندی و توضیح کامل تقتمش خان
تقتمش خان (یا توختامیش خان) یک واژه عام در لغتنامه فارسی نیست، بلکه یک اسم خاص متعلق به یکی از پادشاهان و فرمانروایان مشهور مغولتبار از دودمان چنگیز خان است. او به عنوان خانِ «اردوی زرین» (Golden Horde) حکومت میکرد و توانست با متحد کردن قبایل مغول و تاتار، مسکو را در سال ۱۳۸۲ میلادی فتح کند و به آتش بکشد.
این شخصیت تاریخی در تاریخنگاری ایران و آسیای مرکزی به عنوان یکی از رقبای سرسخت امیر تیمور لنگ شناخته میشود که پس از چندین نبرد سهمگین، در نهایت از او شکست خورد و موجبات تضعیف و فروپاشی حکومت اردوی زرین را فراهم آورد. از نظر لغوی، نام او ریشه ترکی-مغولی دارد و بخش «خان» آن نشاندهنده عنوان سلطنتی و حکومتی اوست.