یعنی چه
واژه «اِغدار» در لغتنامههای اصیل عربی و فارسی دارای چند معنای متمایز است: نخست به معنای تاریک شدن شب (اغدر اللیل)، دوم به معنای جا گذاشتن، رها کردن یا باقی گذاشتن چیزی (مانند مال یا چارپایان)، و سوم به عنوان اسم جمعِ «غَدَر» که به زمینهای سخت، سنگلاخی و ناهموار اشاره دارد.
تلفظ
این واژه به صورت مکسور در ابتدا و سکون بر روی حرف غین یعنی «اِغْدار» تلفظ میشود و نباید آن را با صفت «غَدّار» (به معنی بسیار حیلهگر) اشتباه گرفت.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً با راهنماهایی همچون «تاریک شدن شب»، «ترک کردن و جا گذاشتن» یا «جمع زمین سخت و سنگلاخی» خواسته میشود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، معادل انگلیسی آن در معنای شب «To grow dark» و در معنای رها کردن و باقی گذاشتن «To leave behind» یا «To abandon» است.
به فارسی
برابرهای فارسی این واژه با توجه به کاربرد آن عبارتند از: «تاریک شدن شب» (اظلام)، «جا گذاشتن و فروگذار کردن» (ترک کردن)، و در حالت جمع به معنای «زمینهای ناهموار و پر از سنگریزه».
در قرآن
خود واژه «اغدار» یا باب افعال آن در متن قرآن به کار نرفته است؛ با این حال، همخانوادههای مشتق از ریشه ثلاثی (غ د ر) مانند فعل «یُغَادِرْ» در آیاتی نظیر سوره کهف آیه ۴۹ و سوره سبأ آیه ۳ به معنی بر جای گذاشتن، فروگذار کردن و حذف کردن به چشم میخورد.
نماد چیست
واژه اغدار برخلاف واژه همریشه خود یعنی «غدر» (که نماد خیانت و خنجر از پشت است)، بار نمادین یا استعاری خاصی در ادبیات فارسی و اصطلاحات عامیانه ندارد و صرفاً یک واژه لغوی و دانشنامهای به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل اغدار
واژه «اِغدار» یک مصدر و اسم عربی وارد شده به زبان فارسی است که نباید آن را با صفت مشهور «غَدّار» (به معنی پیمانشکن و حیلهگر) اشتباه گرفت. این کلمه سه معنای محوری دارد: تاریک شدن شب، بر جای گذاشتن یا رها کردن یک شیء یا مال، و در نهایت به عنوان شکل جمعِ واژه غَدَر که به معنای زمینهای سخت، ناهموار و سرشار از سنگریزه است.
اگرچه این واژه در زبان فارسی امروز بسیار نادر است و بیشتر در متون کهن لغوی نظیر دهخدا و ناظمالاطباء دیده میشود، اما ریشه ثلاثی آن (غ د ر) در قرآن کریم در قالب افعالی چون «یغادر» به معنی فروگذار کردن و باقی گذاشتن استفاده شده است. شناخت دقیق تلفظ و معنای آن مانع از آمیختگی آن با مفاهیم منفی خیانت و مکار بودن میشود.