یعنی چه
واژه «فطال» در اصل یک ترکیب عربی به صورت «فَ + طالَ» است که معنای «پس طولانی شد»، «در نتیجه ادامه یافت» یا «آنگاه دراز شد» را میدهد. همچنین اگر آن را معادل واژه فارسی «فتال/فِتال» (با حرف ت) در نظر بگیریم، به معنای بریدن، گسستن، شکستن و پراکنده کردن است.
تلفظ
تلفظ این واژه در اصل عربی به صورت فَطالَ (فت حه روی فاء و طاء کشیده) است. در متون فارسی اگر به صورت فتال یا فِتال خوانده شود، با کسره یا فتحه روی فاء تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه دقیقاً ۴ حرف دارد و معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنمای «پس طولانی شد (عربی)» یا واژه فارسی «بریدن و گسستن» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای ترکیب عربی عباراتی نظیر then it became long یا so it was prolonged استفاده میشود و برای ریشه فارسی فتال واژههایی مانند rupture یا severance مناسب است.
به عربی
این واژه در اصل خود یک ساختار صرفی عربی (حرف عطف فـ + فعل ماضی طال) است. برای معنای فارسی آن یعنی گسستن نیز واژههایی چون انقطاع یا برش در عربی به کار میروند.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه به زبان فارسی در وجه عربی آن «پس زمان زیادی گذشت» یا «آنگاه دراز شد» است و در وجه اصیل فارسی (با املای فتال) به معنی «بریدن، شکستن و جدا کردن» میباشد.
در قرآن
این ترکیب ترکیبی دقیقاً در آیه ۱۶ سوره مبارکه حدید به کار رفته است: «...فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ...» که به معنای «پس زمان بر آنان طولانی شد و دلهایشان سخت گردید» میباشد. ریشه آن (طول) نیز در آیات متعدد دیگری از قرآن کاربرد دارد.
جمعبندی و توضیح کامل فطال
واژه «فطال» کاربردی دوگانه در زبان و ادبیات دارد. در شکل نخست و رایجتر خود، یک ترکیب فصیح عربی متشکل از حرف عطف «فَ» و فعل ماضی «طالَ» است که به معنای «پس طولانی شد» یا «آنگاه امتداد یافت» در متون دینی و قرآنی (مانند سوره حدید) شناخته میشود. این ساختار به مرور زمان جایگاه خود را در جدول کلمات متقاطع و معماهای زبانی به عنوان یک پاسخ چهار حرفی باز کرده است.
از سوی دیگر، در زبان فارسی اصیل واژهای همآوا به صورت «فَتال» یا «فِتال» (با حرف ت) وجود دارد که ریشه در کارواژه فتالیدن دارد و به معنای بریدن، گسستن، شکستن و پراکنده ساختن است. این وجه از کلمه در اشعار کلاسیک و متون کهن به عنوان پساوند فاعلی مرخم یا صفت به کار میرفته است.
بنابراین هنگام مواجهه با این کلمه باید به بافت متن و املای دقیق آن توجه داشت؛ چرا که با طاء ملوکانه دلالت بر طول زمان و استمرار سرنوشت دارد و با تاء دو نقطه نشاندهنده انقطاع، جدایی و گسستگی میان پدیدههاست.