یعنی چه
تنورهپوش در اصطلاح عرفانی به درویش یا صوفیای گفته میشود که جامهٔ مخصوص، بلند و دامنگشاد آیین سماع (به نام تنوره) را پوشیده است. در بافت حماسی و کهن نیز به معنای جنگجویی است که زره و جوشنِ بلند بر تن دارد. همچنین در نگاهی دیگر، به هر چیز احاطهشده در میان گردباد، دود یا چرخش شدید اطلاق میشود.
تلفظ
این واژه از دو جزء «تَنُّوره» (با تشدید نون و ضمه ر) و «پوش» (ماده مضارع از پوشیدن) ترکیب شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این واژه دقیقاً ۸ حرف دارد و معمولاً در پاسخ به راهنماهایی چون «درویش صاحب جامه سماع» یا «جنگجوی جوشنپوش» میآید.
به انگلیسی
در بافت عرفانی جامهٔ مخصوص سماع عوناً «Tennure» نامیده میشود، بنابراین معادل آن Tennure-wearer است. در کاربرد طبیعی و فیزیکی معادل engulfed in whirlwind یا vortex-covered استفاده میشود.
به عربی
در اصطلاح قدیم صوفیه به جامه تجرد تنوره میگفتند (اگرچه در عربی امروزی تنوره به معنی دامن است). در معنای فیزیکی و استعاری نیز «مُغَشّى بالدخان» (پوشیده از دود) کاربرد دارد.
به فارسی
بر اساس بافت متن، معادلهای فارسی آن شامل خرقهپوش، دلقپوش، صوفی، درویش، و در متون حماسی به معنی جوشنپوش و زرهپوش است. در معنای استعاری به کلمات پیچان، چرخان و غبارآلود نزدیک است.
نماد چیست
در طریقت مولویه، تنورهٔ سفید نماد «کفنِ نفسِ اماره» و رهایی از دلبستگیهای دنیوی است؛ بنابراین تنورهپوش نماد کسی است که آماده عروج و سماع روحانی است. در تصویرسازیهای ادبی دیگر، این واژه میتواند نماد خشم طبیعت، آشوب و حالت خلسه و چرخش روحی باشد.
جمعبندی و توضیح کامل تنوره پوش
واژهٔ «تنورهپوش» یک صفت مرکب فاعلی و اصطلاحی واجد ابعاد گوناگون در زبان و ادبیات فارسی است. در نظام عرفانی و بهویژه در طریقت صوفیه و آیین سماع مولویه، این واژه اشاره به درویشی دارد که جامهٔ بلند، سفید و دامنگشادی به نام «تنوره» به تن کرده است؛ جامهای که در وجه نمادین خود مظهر کفنِ نفسِ اماره، مرگِ دلبستگیهای دنیوی و آمادگی برای فنا و عروج روحانی محسوب میشود.
از سوی دیگر، این واژه در متون کهن لغوی و حماسی (مانند برهان قاطع) در معنای جنگجوی زرهپوش و کسی که جوشن بلندتر از حد معمول بر تن دارد نیز به کار رفته است. در نگاهی ثانویه و ریشهشناختی از جزء «تنوره» به معنای دودکش یا گردباد، این ترکیب به هر شخص یا شیئی که در میان دود، غبار یا چرخش شدیدِ یک گردباد احاطه و پوشانده شده باشد نیز دلالت دارد.