یعنی چه
در متون کلامی مسلمانان، این اصطلاح به کسانی اطلاق میشود که به جای پیروی از سنت و ادلهٔ روشن دینی، از امیال نفسانی، بدعتها و تفکرات ساختگی خود پیروی میکنند و عقاید خود را خارج از چهارچوب کتاب و سنت بنا مینهند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ عربی «اهل» (به کسر لام در حالت مضاف) و «اهواء» (جمعِ هَوٰی با سکون هاء و واو مفتوح) تشکیل شده است.
در جدول
این کلمه در جدولهای شرح در متن به عنوان رمز یا پاسخ برای راهنماهایی مانند «بدعتگذاران در دین» یا «پیروان هوای نفس» استفاده میشود.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی، برای اشاره به این اصطلاح کلامی از واژگانی که نشاندهنده انحراف از ارتدکسی (عقیده رسمی) یا پیروی از تمایلات شخصی است استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در زبان و کلام اسلامی-عربی دارد و در منابع اصلی فقهی و اعتقادی به همین صورت یا به صورت متناوب به کار رفته است.
به فارسی
در برگردان روان فارسی میتوان آن را به واژههایی چون «هواپرستان دینی»، «بدعتگذاران» یا «صاحبان عقاید ساختگی» ترجمه کرد که نشاندهنده دوری از مسیر حق است.
در قرآن
خودِ ترکیب عینی «اهل اهواء» در متن قرآن نیامده است، اما ریشه و مفهوم آن به شدت در آیات مختلف نکوهش شده است؛ مانند آیه ۵۰ سوره قصص که میفرماید: «...فَاعْلَمْ أَنَّمَا یَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَیْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ...» (پس بدان که آنان تنها از هواهای نفسانی خود پیروی میکنند؛ و کیست گمراهتر از آن کس که بدون هدایتی از سوی خدا، از هوای نفسش پیروی کند؟).
جمعبندی و توضیح کامل اهل اهواء
اصطلاح کلامی و فقهی «اهل اهواء» (یا اصحاب الاهواء) از ترکیب دو واژهٔ عربی «اهل» (پیروان، صاحبان) و «اهواء» (جمعِ هَوٰی به معنی میل، خواهش نفسانی و رای شخصی) ساخته شده است. این عبارت در تاریخ اسلام معمولاً از سوی اکثریت جامعه مذهبی برای اشاره به فرقهها یا افرادی به کار میرفته که عقاید و برداشتهای خود را بر معیارهای شخصی و بدعتها استوار میکردند.
اگرچه این ترکیب به صورت مستقیم در قرآن ذکر نشده، اما تبعیت از «اهواء» و ترجیح دادن آن بر هدایت الهی بارها در آیات مختلف به عنوان ریشه اصلی گمراهی و انحرافات عقیدتی معرفی و سرزنش شده است.