معنی
در ادبیات فارسی، این واژه به عنوان یک ترکیب کنایی و صفت برای اشاره به کسی به کار میرود که مایه تعجب و حیرت دیگران میشود یا اعمالی شگفتانگیز انجام میدهد.
یعنی چه
این اصطلاح در اصطلاح عامه و ادبی به فردی اطلاق میشود که رفتار، کردار یا ویژگیهایش فراتر از امور عادی و پیشپاافتاده بوده و همواره مایه شگفتی است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتحة الف و باء، ضمّ واو و سکون لام در بخش اول، و فتحة عین و جیم به همراه کسرة همزه در بخش دوم صورت میگیرد.
به انگلیسی
در بافتهای عامیانهتر زبان انگلیسی، گاهی از واژه Freak نیز برای اشاره به حالتهای بسیار عجیب و استثنایی آن استفاده میشود.
به عربی
این واژه در عربی فصیح نیز به همین صورت به کار میرود و گاه کنایه از دنیا و روزگار است که شگفتیهای بسیاری در خود دارد.
به فارسی
برگردانها و معادلهای اصیل فارسی این کلمه شامل مفاهیمی چون شگفتیساز و نادرهکار است که بر انجام امور خارقالعاده دلالت دارند.
در قرآن
ترکیب عینی «ابوالعجایب» در متن قرآن مجید وجود ندارد؛ با این حال، ریشه اصلی آن یعنی واژه «عَجَب» یا «عُجاب» در آیاتی نظیر آیه ۵ سوره ص («إِنَّ هَٰذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ») به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل ابوالعجایب
واژه ابوالعجایب ترکیبی کنایی از زبان عربی است که وارد زبان و ادبیات فارسی شده است. این کلمه از دو بخش «ابو» به معنای صاحب یا دارنده و «عجایب» که جمع عجیب است تشکیل شده و در مجموع به معنای صاحب شگفتیها یا کسی است که کارهای خارقالعاده و حیرتانگیز انجام میدهد. در لغتنامهها مترادفهایی همچون اعجوبه، نادرهکار و شگفتیآفرین برای آن ذکر شده است.
این واژه علاوه بر کاربرد عمومی در توصیف افراد شگفتانگیز، در فرهنگ و ادبیات شیعی جایگاه ویژهای دارد. بارزترین نمونه ادبی آن در شعر معروف استاد شهریار دیده میشود که در آن، واژه ابوالعجایب به عنوان صفت و نمادی برای حضرت علی (ع) به کار رفته است؛ مجازاً به خاطر ویژگیهای بینظیر فردی ایشان یا به سبب داشتن فرزندی فداکار همچون امام حسین (ع) که حماسه کربلا را آفرید.