یعنی چه
روز شنبه اولین روز هفته در گاهشماری ایرانی و هفتمین روز هفته در تقویمهای میلادی و عبری است. این واژه از اصطلاح عبری «شَبّات» به معنی روز آرامش و دست کشیدن از کار گرفته شده که از طریق زبان آرامی و پهلوی به فارسی امروزی رسیده است.
تلفظ
این ترکیب در زبان فارسی به صورت «رُوزِ شَنْبَه» تلفظ میشود. در گفتار عامیانه و تلفظ رایج، حرف «ن» پیش از «ب» به صورت «م» شنیده میشود (شمبه).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این پرسش با توجه به تعداد حروف «روز شنبه» (۷ حرف) تعیین میشود. همچنین واژههای «سبت» یا «شنبد» نیز به عنوان معادلهای قدیمی کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Saturday معادل روز شنبه است که ریشه در نام سیاره زحل (Saturn) دارد.
به عربی
در زبان عربی به روز شنبه «السبت» میگویند که با مفهوم قطع کار و استراحت همخوانی دارد.
به ترکی
در ترکی استانبولی واژه Cumartesi (به معنی پس از جمعه) و در ترکی آذربایجانی واژه Şənbə برای این روز استفاده میشود.
در قرآن
خود واژه «شنبه» در قرآن نیست، اما معادل عربی آن یعنی «السَّبْت» ۶ بار در سورههایی مانند بقره، نساء و اعراف آمده است. این آیات به ماجرای اصحاب سبت اشاره دارند؛ گروهی از بنیاسرائیل که با ماهیگیری در این روز، حرمت روز آرامش و عبادت را شکستند.
جمعبندی و توضیح کامل روز شنبه
روز شنبه به عنوان آغازگر هفته در فرهنگ و تقویم ایران، پیشینه زبانی و تاریخی بسیار غنی و بینالمللی دارد. ریشه این واژه به کلمه عبری «شبات» بازمیگردد که به معنای روز استراحت و عبادت است و از طریق زبانهای آرامی و پارسی میانه (پهلوی) به شکل «شنبد» و سپس «شنبه» به زبان فارسی امروزی راه یافته است.
در فرهنگ کهن و ستارهشناسی باستان، هر یک از روزهای هفته به یکی از اجرام آسمانی پیوند داشت و روز شنبه متعلق به سیاره زحل (کیوان) دانسته میشد. این پیوند در ادبیات کلاسیک فارسی، به ویژه در منظومه هفتپیکر نظامی، با رنگ سیاه و داستانسرایی در گنبد سیاه جلوهگر شده است. در متون اسلامی و قرآن کریم نیز معادل عربی آن (السبت) یادآور قوانین دینی پیشین و آزمون الهی قوم بنیاسرائیل است.