یعنی چه
این اصطلاح به واقعهای تاریخی در سال ۱۱ هجری و چند روز پیش از رحلت پیامبر اکرم (ص) اشاره دارد. در این روز، پیامبر در بستر بیماری خواستند تا قلم و کاغذی بیاورند تا سندی بنویسند که امت هرگز گمراه نشود؛ اما میان حاضران اختلاف و تنش ایجاد شد و این نوشته مکتوب نگردید. عبدالله بن عباس بعدها با گریه فراوان از این روز یاد میکرد و آن را «رزیه الخمیس» مینامید که نمادی از آغاز تفرقه در امت اسلامی است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «رَزِیَّةُ الخَمِیس» یا «رَزِیَّتُل خَمیس» است. واژه رزیّة به معنای مصیبت بزرگ و الخمیس به معنای روز پنجشنبه است.
در جدول
در سؤالات جدول مذهبی و تاریخی، معادل این عبارت ۱۰ حرفی، خود «رزیه الخمیس» یا اصطلاحات هممعنی مانند «حادثه قرطاس» است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان و متون تاریخ اسلام، این واقعه تاریخی را به عنوان فاجعه یا مصیبت روز پنجشنبه ترجمه کردهاند.
به عربی
این عبارت اصالتاً عربی است و در احادیث و متون تاریخی شیعه و اهل سنت به همین صورت نقل شده است.
به فارسی
برگردان مستقیم و تحتاللفظی این ترکیب اضافه عربی در زبان فارسی، «مصیبت روز پنجشنبه» یا «بلای روز پنجشنبه» میشود که اشاره به همان تنش در محضر پیامبر (ص) دارد.
در قرآن
عین عبارت «رزیه الخمیس» در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما در مباحث کلامی و تفسیری مربوط به این واقعه، دانشمندان به آیاتی مانند آیات ۳ و ۴ سوره نجم («وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى...») و آیه ۷ سوره حشر («...وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ...») استناد میکنند تا ضرورت اطاعت محض از دستور پیامبر را تبیین کنند.
جمعبندی و توضیح کامل رزیه الخمیس
عبارت «رزیه الخمیس» یک ترکیب اضافه عربی است که وارد ادبیات تاریخی و مذهبی فارسی شده و به معنای «مصیبت روز پنجشنبه» است. این اصطلاح به ماجرای تلخی در آخرین روزهای حیات پیامبر اسلام (ص) اشاره دارد که در آن از نگارش وصیتنامه و سندی مکتوب برای هدایت امت جلوگیری شد و مایه اندوه عمیق صحابهای چون ابنعباس گردید.
در فرهنگ اسلامی، بهویژه در دیدگاه تشیع، این حادثه تاریخی که به «حادثه قرطاس» نیز معروف است، به عنوان نقطه آغازی برای ایجاد شکاف، اختلاف و تفرقه در میان امت مسلمان شناخته میشود. ریشه لغوی آن از کلمه «رزأ» به معنی سنگین آمدن و دچار خسارت شدن میآید.
اگرچه خود این واژه در قرآن کریم وجود ندارد، اما پیامدها و ابعاد اعتقادی آن با آیاتی که بر عصمت و وجوب اطاعت مطلق از رسول خدا (ص) تاکید دارند، گره خورده است و در متون کلامی و تاریخی به وفور مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.