معنی
واژه «یخرج» در زبان فارسی به عنوان یک فعل تعریبشده یا عبارتی گزینشی در متون دینی و ادبی استفاده میشود و به معنای بیرون آمدن، خارج شدن یا صادر شدن یک شخص یا شیء از محلی است.
یعنی چه
این کلمه یک فعل کلاسیک و ساختاری است که دلالت بر حدث خروج در زمان حال یا آینده دارد؛ یعنی فاعل آن در حال بیرون آمدن یا متمایز شدن از یک فضا یا وضعیت بستهتر است.
متضاد
اصلیترین و دقیقترین واژه متضاد برای این فعل، کلمه «یَدْخُلُ» به معنای ورود و داخل شدن است.
تلفظ
این واژه به صورت فتحه روی حرف یاء، سکون روی خاء، ضمه روی راء و ضمه روی جیم (یَخْرُجُ) تلفظ میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً خود یک فعل مضارع عربی از ریشه ثلاثی مجرد «خرج» است.
به فارسی
برگردان دقیق این فعل در زبان فارسی برابر است با «بیرون میآید»، «خارج میشود» یا «بیرون میرود».
در قرآن
این فعل در قرآن کریم بارها استفاده شده است؛ از جمله در آیه «یَخْرُجُ مِنْ بَیْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» (از میان پشت و سینه بیرون میآید) و آیه «یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ» (از هر دو دریا مروارید و مرجان بیرون میآید).
جمعبندی و توضیح کامل یخرج
واژه «یخرج» یک فعل مضارع صیغه مفرد مذکر غایب از ریشه «خروج» در زبان عربی است که به طور گسترده در ادبیات اسلامی، متون فقهی و آیات قرآن کریم به کار رفته است. این کلمه در ساختار زبانی به معنای بیرون رفتن یا پدیدار شدن از درون یک محیط است.
از نظر معنایی، متضاد مستقیم این واژه «یدخل» به معنای وارد شدن است و همخانوادههای متعددی در زبان فارسی دارد که از میان آنها میتوان به کلماتی مثل خارج، مخرج، استخراج و اخراج اشاره کرد که همگی مفهوم مبدأ یا عملِ بیرون آمدن را در خود دارند.