یعنی چه
واژه خفیفالعقل در زبان فارسی به فردی اطلاق میشود که خرد، اندیشه و سنجیدگی لازم را در رفتار و گفتار خود ندارد. این صفت برای توصیف کسانی به کار میرود که کارهای کمارزش، بیهدف یا دور از عقلانیت انجام میدهند و در اصطلاح عامیانه و قدیمی لغتنامهها گاه به صورت خلووچل نیز معنا شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب واژگانی به صورت [خَ فی فُلْ عَقْ لْ] است.
در جدول
پاسخ دقیق ۹ حرفی برای این واژه در جدول «خفیف العقل» است. از دیگر جایگزینهای متداول میتوان به سفیه و ابله اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای انتقال این مفهوم از صفتهایی که به ضعف ذهن یا سادگی بیش از حد اشاره دارند، استفاده میشود.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب واژگانی عربی است و در زبان مبدأ نیز به همین صورت یا با تعابیر مشابهی نظیر ضعیفالعقل به کار میرود.
به فارسی
معادلها و واژههای هممعنی فارسی این صفت شامل کلماتی مانند کمخرد، سبکمغز، ابله، سادهلوح و ناقصالعقل است. همچنین از نظر تضاد معنایی، کلماتی چون کاملالعقل، عاقل، خردمند و تیزهوش در نقطه مقابل آن قرار میگیرند.
در قرآن
ترکیب «خفیفالعقل» در متن قرآن کریم وجود ندارد. جالب توجه است که خود کلمه «عقل» نیز به صورت اسم صریح در قرآن نیامده و صرفاً به صورت فعلی (مانند یعقلون و تعقلون) ذکر شده است؛ با این حال، مفاهیم مشابهی مانند «سفیه» (به معنای کمخرد یا ناآگاه) در آیاتی مثل آیه ۲۸۲ سوره بقره به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل خفیف العقل
واژه خفیفالعقل یک صفت مرکب عربی مستعمل در زبان فارسی است که از دو جزء «خفیف» به معنای سبک و کموزن و «العقل» به معنای خرد و هوش تشکیل شده است. این اصطلاح برای توصیف افرادی به کار میرود که در سنجش امور، رفتارها و تصمیمگیریهای خود دچار ضعف اندیشه هستند و رفتاری دور از تدبیر و عقلانیتِ معمول جامعه نشان میدهند.
از نظر ریشهشناسی واژگان، اجزای این کلمه همخانوادههای متعددی در فارسی دارند؛ برای نمونه «خفیف» با کلماتی چون خفت، تخفیف و مخفف همریشه است و «عقل» با واژگانی نظیر عاقل، معقول و تعقل پیوند دارد. این کلمه در ادبیات رسمی نماد حیوانی یا اساطیری خاصی ندارد و صرفاً نمایانگر یک ویژگی شخصیتی منفی در حوزه شناخت و رفتار است.
در فرهنگهای لغت برجسته مانند دهخدا، این کلمه در معنای عامیانه به صورت خلووچل نیز تعبیر شده و در متون گوناگون مترادف با ابله و سادهلوح قرار میگیرد. با وجود اینکه عبارت صریح خفیفالعقل در قرآن کریم یافت نمیشود، اما بار معنایی آن با واژه قرآنی سفیه تطابق کامل دارد.