معنی
در فارسی محاورهای و تداول عامه، این واژه به معنی به ستوه آوردن، رنجیده خاطر کردن و تحت فشار قرار دادن روحی شخص است. در لغتنامه دهخدا نیز به آزار سخت دادن و پامال کردن حق ضعیفان و کودکان اشاره شده است. همچنین در برخی کاربردهای قدیمی و گویشی، به معنای کز دادن، تفت دادن یا جمع شدن بر اثر حرارت استفاده میشد.
یعنی چه
این اصطلاح در گفتار روزمره زمانی به کار میرود که فردی با کنایه، رفتار ناخوشایند یا تحت فشار گذاشتن دیگری، باعث رنجش خاطر شدید، عصبانیت یا حسرت خوردن او شود؛ به طوری که اصطلاحاً داد فرد درآمد یا دلش بسوزد.
مترادف
این واژهها در کاربردهای عامیانه و رسمی، بیشترین همپوشانی معنایی را با فعل چزوندن در زمینه ایجاد ناراحتی و آزار روحی دارند.
متضاد
اگرچه متضاد دقیق و مستقیمی در منابع کهن برای این واژه عامیانه ثبت نشده، اما رفتارهایی که بر پایه محبت، آرامشبخشی و تسلی خاطر باشند، متضاد کارکرد معنایی آن هستند.
هم خانواده
این کلمات از ریشه فعل کهن «چزیدن» یا اصطلاحات عامیانه مرتبط با آن (مانند چز کسی را درآوردن) مشتق شدهاند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنماهایی با عنوان «آزار دادن عامیانه» یا «خون به جگر کردن»، واژههای چزوندن و چزاندن با ۶ حرف به عنوان پاسخهای اصلی شناخته میشوند.
به انگلیسی
بسته به میزان و نوع آزار، میتوان از افعال متفاوتی در انگلیسی استفاده کرد؛ برای آزار کلامی و لجبازی معمولاً tease یا annoy و برای آزارهای شدیدتر torment به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل چزوندن
واژه «چزوندن» (یا شکل مکتوب و رسمیتر آن «چزاندن») یک فعل اصیل، کنایی و گفتاری در زبان فارسی است. ریشهٔ اولیه این واژه به فعل کهن «چزیدن» بازمیگردد که در ابتدا به معنای مادیِ تفت دادن، داغ کردن یا آب کردن دنبه تا مرز سوختگی (همراه با صدای چزچز یا جزجز روغن) بوده است. این مفهوم فیزیکیِ سوختن و گداختن، به مرور زمان در ادبیات عامیانه تغییر کارکرد داده و به معنای کنایی «سوزاندن دل، حرص دادن و آزار روحی شخص دیگر» تبدیل شده است.
امروزه در تداول عامه، وقتی کسی با زبان کنایهآمیز، رفتار لجبازانه یا سوءاستفاده از موقعیت خود باعث رنجش، حسرت یا عصبانیت شدید فرد دیگری (بهویژه یک شخص ضعیفتر یا صغیر) میشود، از این اصطلاح استفاده میکنند. این واژه کاملاً ریشه ایرانی داشته و در متون قرآنی یا عربی کلاسیک سابقهای ندارد، اما در فرهنگ گفتاری مردم جایگاهی محکم و پرکاربرد دارد.