یعنی چه
این واژه به ویژگی، اسم، قانون یا مفهومی اشاره دارد که میتوان آن را بدون قید و شرط بر یک شخص، شیء، مفهوم یا موقعیت خاص بهکار برد یا تعمیم داد؛ به عبارتی، آن مفهوم بر مصداق مورد نظر صدق میکند.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت «اِطلاقپَذیر» (etlaagh-pazir) است که از دو بخش عربی و فارسی تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و حل معما، واژه «اطلاق پذیر» با ۹ حرف به عنوان پاسخ واژههایی چون قابل تعمیم، صادق بر یک امر، یا کاربستپذیر شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم اطلاقپذیر، با توجه به سیاق متن از واژههای Applicable (قابل انطباق و اجرا) یا Generalizable (قابل تعمیم) استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از عبارتهایی مانند «قابل للإطلاق» یا ترکیب فعلی/وصفی «صادق على» برای بیان این مفهوم استفاده میکنند.
به فارسی
در زبان فارسی سره یا عبارات جایگزین، میتوان از واژههایی نظیر «قابل تعمیم»، «صدقپذیر»، «کاربستپذیر»، «شمولپذیر» و «قابل انطباق» به عنوان برگردان یا برابرهای دقیق آن استفاده کرد.
در قرآن
خود واژه «اطلاقپذیر» یا مصدر «اطلاق» در متن قرآن کریم بهکار نرفته است. ریشه ثلاثی مجرد آن یعنی (ط-ل-ق) در مصادیق قرآنی صرفاً در موضوعات فقهی و حقوقی مربوط به گشودن پیوند ازدواج (مانند الطَّلَاقُ و مُطَلَّقَاتُ) استفاده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل اطلاق پذیر
واژه «اطلاقپذیر» یک ترکیب واژگانی عربی-فارسی است که بخش نخست آن یعنی «اطلاق» از ریشه عربی (ط ل ق) به معنی رها کردن و گشودن (و در اصطلاح، بهکار بردن لفظ بدون قید) گرفته شده و بخش دوم آن، پسوند فاعلی «پذیر» از بن مضارع پذیرفتن در زبان فارسی است. این کلمه در حوزههای فلسفی، منطقی، فقهی و ادبی کاربرد فراوانی دارد.
زمانی که یک اصل، قاعده یا ویژگی را بتوان بدون محدودیت یا شرط خاصی به یک پدیده یا جامعه آماری نسبت داد، میگویند آن قاعده بر این مورد «اطلاقپذیر» است. متضاد این واژه در اصطلاحات علمی و فقهی «تقییدپذیر» یا «غیرقابلاطلاق» است که نشان میدهد مفهوم نمیتواند به صورت مطلق بار شود و نیاز به قید و بند دارد.
در مجموع، این اصطلاح برای سنجش میزان شمول و کارایی یک مفهوم روی مصادیقش بهکار میرود و در ساختار زبان امروز، ابزاری دقیق برای بازتاب مفاهیم انتزاعی تعمیمپذیری به شمار میرود.