یعنی چه
واژهٔ مطمس (یا مطموس) در لغت به معنای چیزی است که نور، بینایی یا اثر آن کاملاً از بین رفته، پاک یا ناپدید شده باشد. این کلمه صفت مفعولی از ریشه عربی «طمس» است و به هر چیز کهنه، فرسوده و بینشان که اصالت یا صورت اولیه خود را از دست داده باشد، اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه به صورت مُطمَس (مُطْ مَس) است، هرچند در متون مختلف شکل دیگر آن یعنی مَطموس نیز فراوان به کار میرود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، برای راهنماهایی همچون «کور و نابینا»، «محو و ناپدید» یا «اثر پاکشده»، واژه ۴ حرفی «مطمس» یا ۵ حرفی «مطموس» به عنوان پاسخ صحیح شناخته میشود.
به انگلیسی
بسته به متن و کاربرد کلمه، میتوان از معادلهای انگلیسی فوق برای رساندن مفهوم محوشدگی یا از دست رفتن بینایی استفاده کرد.
به فارسی
معادلهای فارسی مستقیم این واژه شامل عباراتی چون نابینا، کور، پاکشده، از بین رفته، ناپدید و مدروس (به معنی کهنه و فرسوده شده) است.
در قرآن
خود واژهٔ مفعولی «مُطمَس» به این شکل دقیق در قرآن نیامده است، اما مشتقات ریشهٔ آن (طمس) در چند آیه به کار رفتهاند؛ از جمله «فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ» (سوره مرسلات، آیه ۸) به معنی محو شدن نور ستارگان در قیامت، «وَلَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَىٰ أَعْيُنِهِمْ» (سوره یس، آیه ۶۶) به معنی کور کردن چشمان، و «رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَىٰ أَمْوَالِهِمْ» (سوره یونس، آیه ۸۸) که نفرین حضرت موسی برای نابودی و بیخاصیت شدن اموال فرعونیان است.
جمعبندی و توضیح کامل مطمس
واژهٔ «مطمس» یک صفت مفعولی عمیق و اصیل از ریشهٔ عربی طمس است که وارد زبان و ادبیات فارسی شده است. این واژه به طور کلی مفهوم از دست رفتن ویژگیهای ظاهری، نور، بینایی یا نشانههای یک چیز را افاده میکند. در لغتنامههای بزرگی چون دهخدا و معین، مفاهیمی نظیر کورشده، محو، ناپدید و مدروس برای آن ذکر شده که نشاندهنده سقوط یک شیء یا پدیده به تاریکی مطلق یا فرسودگی کامل است.
این واژه کاربردهای خاصی نیز در نشانهشناسی، ادبیات عرفانی و علم عروض دارد؛ به طوری که در عروض به رکنی تغییریافته که تنها بخشی از آن باقی مانده، مطموس میگویند. همچنین مشتقات فعلی آن در قرآن کریم برای توصیف وقایع هولناکی چون بینور شدن ستارگان در قیامت یا عذاب الهی از طریق گرفتن بینایی گناهکاران به کار رفته است.