یعنی چه
در مهندسی ایمنی، مدیریت بحران و مباحث حقوقی، به خطری گفته میشود که از حالت امکانی و آینده خارج شده و هماکنون در حال جریان و آسیب زدن است. برخلاف خطر بالقوه که پتانسیل آسیب در آینده را دارد، این خطر کاملاً عینی و محققشده است؛ مانند نشتِ جریان گاز در یک محیط بسته.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [خَ طَ رِ بِلْ فِعْل] است که از ترکیب اسم فارسی-عربی «خطر» و قید عربی «بالفعل» ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح با توجه به تعداد حروف (۹ حرف) خودِ «خطر بالفعل» است. از معادلهای دیگر آن میتوان به مخاطره عینی یا خطر کنونی اشاره کرد.
به انگلیسی
در متون تخصصی مدیریت ریسک و HSE، برای اشاره به این وضعیت از واژههای فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از وصف «فعلی» یا «قائم» برای رساندن مفهوم خطرِ در حال جریان استفاده میکنند.
به فارسی
برابرهای پارسی و عبارات هممعنی ترکیبی آن در زبان فارسی شامل مواردی چون خطرِ در حال جریان، خطر کنونی و تهدید عینی است. ریشه کلمه خطر از (خطر) و بالفعل از (فعل) در زبان عربی گرفته شده است. همخانوادههای خطر شامل مخاطره و اخطار، و همخانوادههای بالفعل شامل فعل، فعالیت و فاعل هستند. متضاد اصلی آن نیز «خطر بالقوه» است.
در قرآن
خود ترکیب «خطر بالفعل» یا ریشه کلمه خطر به معنی ریسک و آسیب در قرآن نیامده است. واژه «فعل» و مشتقات آن (مانند یفعلون) بارها برای انجام کارها به کار رفتهاند، اما نه در این ترکیب و مفهوم اصطلاحی.
جمعبندی و توضیح کامل خطر بالفعل
اصطلاح «خطر بالفعل» یک ترکیب وصفی کاربردی در زبان فارسی، مباحث حقوقی، مهندسی ایمنی (HSE) و مدیریت بحران است. این عبارت به هرگونه تهدید، آسیب یا مخاطرهای اشاره دارد که از فاز تئوری و پتانسیلِ آینده خارج شده و دقیقاً در زمان حال، به صورت عملی و زنده در حال رخ دادن است.
برای درک بهتر، تفاوت آن با خطر بالقوه (Hazard) ارزیابی میشود؛ جایی که وجود یک کپسول گاز معیوب در انبار یک خطر بالقوه است، اما نشت کردن همان کپسول و پخش شدن گاز در هوا، یک خطر بالفعل (Danger) به شمار میرود. در علائم ایمنی بینالمللی، این وضعیت معمولاً با مثلث زرد با حاشیه مشکی و علامت تعجب یا تابلوهای قرمز رنگ نشان داده میشود.