معنی
سگ نام یک پستاندار اهلی از راستهٔ گوشتخواران و تیرهٔ سگسانان است که به دلیل هوش بالا، حس بویایی و شنوایی بسیار قوی، از گذشتههای دور به عنوان اولین حیوان اهلیشده در کنار انسان زندگی میکند و در کارهایی مانند نگهبانی، شکار، هدایت و جستجو به او کمک میکند.
یعنی چه
این واژه در معنای حقیقی به همان جانور معروف اشاره دارد، اما در زبان عامیانه و ادبیات، گاهی به عنوان کنایه و استعاره از «وفاداری و حقشناسی» و در بافتهای تند و ناسزا، به عنوان نمادی از «پستی، بدطینتی یا نفس اماره» برای تحقیر انسان به کار میرود.
مترادف
واژههای «کلب» (عربی) و «تازی» (نوعی سگ شکاری ایرانی) از معروفترین مترادفهای این کلمه هستند.
متضاد
این واژه به دلیل ماهیت اسمی خود متضاد حقیقی ندارد، اما در تقابلهای معنایی و تمثیلهای رایج زبان فارسی، «گربه» به عنوان زوج تقابلی آن شناخته میشود.
ریشه
واژهٔ «سگ» ریشهای کهن در زبانهای هندواروپایی دارد. در فارسی میانه (پهلوی) به صورت «سک» (sak)، در فارسی باستان «سکا» (çaka)، و در زبان مادی به صورت «سپاکا» (spaka) به معنی جانور تیزرو بوده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ مستقیم برای این واژه خود کلمهٔ «سگ» با ۲ حرف است و در صورت نیاز به معادلهای دیگر، واژههای کلب یا تازی کاربرد دارند.
به انگلیسی
معادلهای اصلی این واژه در زبانهای دیگر شامل Dog در انگلیسی، کلب در عربی و Köpek در ترکی است.
جمعبندی و توضیح کامل سگ
واژهٔ «سگ» یکی از کهنترین واژگان اصیل زبان فارسی با ریشهٔ هندواروپایی است که به پستانداری اهلی، باهوش و گوشتخوار از تیرهٔ سگسانان اشاره دارد. این جانور به دلیل داشتن حواسی فوقالعاده قوی نظیر بویایی و شنوایی بالا، از دیرباز در جایگاه نگهبان، دستیار شکارچی و مونس انسان ایفای نقش کرده است.
در فرهنگ و ادبیات ایرانی، سگ جایگاهی دوگانه و پارادوکسیکال دارد؛ از یک سو در متون عرفانی و حکایات (مانند اشعار سعدی و عطار) نماد بارز وفاداری، حقشناسی و پاسبانی است و در ایران باستان نیز دستیار ایزدان پاک شمرده میشد. از سوی دیگر، در ادبیات مذهبی و اخلاقی گاه به عنوان نمادی از نفس اماره، دنیاپرستی و صفتهای پست حیوانی تصویر شده و در زبان عامیانه نیز به عنوان ناسزا به کار میرود.
همچنین این واژه در متون دینی مانند قرآن کریم در قالب لفظ «کَلْب» تجلی یافته که مشهورترین آن اشاره به سگ اصحاب کهف در سورهٔ کهف به عنوان همراهی وفادار در غار، و سگهای شکاری آموزشدیده (مکلّبین) در سورهٔ مائده است.