یعنی چه
«هوامل و الشوامل» عنوان یک کتاب برجسته و کهن فلسفی و ادبی به زبان عربی متعلق به قرن چهارم هجری است. این اثر ارزشمند شامل ۱۷۵ پرسش متنوع در زمینههای مختلف فلسفی، اخلاقی، لغوی و ادبی است که توسط ابوحیان توحیدی مطرح شده و نام «هوامل» (به معنی شتران رها شده و بیساربان) بر آنها نهاده شده است؛ و در مقابل، پاسخهای علمی، دقیق و منطقی ابوعلی مسکویه است که «الشوامل» (به معنی عوامل گردآورنده و کنترلکننده شتران پراکنده) نامیده میشود. این اثر استعارهای از سروسامان دادن به پرسشهای پراکنده و سرگردان ذهنی است.
تلفظ
تلفظ دقیق این عبارت به صورت «هَوامِل وَ شَّوامِل» (در اصل عربی: الهَوامِل والاشْوامِل) است.
در جدول
در مسابقات جدول و سرگرمی، پاسخ این عبارت با ۱۳ حرف همان «هوامل و الشوامل» است که به عنوان اثر مشترک ابوحیان توحیدی و مسکویه شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون آکادمیک و فلسفی غربی، این کتاب را به صورت مفهومی به معنای «پرسشهای سرگردان و پاسخهای جامع» ترجمه کردهاند.
به عربی
نام اصلی و عربی این اثر که در قرن چهارم هجری نگاشته شده، «الهوامل والشوامل» است.
به فارسی
ترجمه تحتاللفظی ترکیبی آن به فارسی «شتران رهاشده در بیابان و گردآورندگان آنها» است، اما در مفهوم کنایهای و اصطلاحی به معنای «پرسشهای پراکنده و پاسخهای فراگیر» برگردان میشود.
در قرآن
خود ترکیب «هوامل و الشوامل» در قرآن کریم وجود ندارد. ریشه سه حرفی «هـ م ل» نیز اصلاً در قرآن به کار نرفته است. اما ریشه سه حرفی «ش م ل» به صورت مشتقات دیگر از جمله کلمه «اشْتَمَلَتْ» در آیات ۱۴۳ و ۱۴۴ سوره مبارکه انعام («...أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أرحامُ الأُنثَيَيْنِ...») دیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل هوامل و الشوامل
عبارت «هوامل و الشوامل» بیش از آنکه یک ترکیب لغوی ساده باشد، عنوان یکی از شاهکارهای مکاتبهای و فلسفی جهان اسلام در قرن چهارم هجری است. این کتاب حاصل همفکری و گفتوگوی دو اندیشمند بزرگ یعنی ابوحیان توحیدی و ابوعلی مسکویه است. ابوحیان پرسشهای خود را به شتران سرگردانی تشبیه کرد که نیاز به چوپان دارند و مسکویه با پاسخهای سنجیده خود، این ذهنهای رمیده را آرام کرد.
امروزه این اصطلاح در ادبیات و فلسفه نمادی از گفتوگوی خلاق، پرسشگری عمیق و پیوند مبارک میان تفکر ادبی و بلاغت با منطق و تفکر فلسفی به شمار میرود. این اثر نشاندهنده سنت دیرینه علمی در جهان اسلام است که در آن پرسش و پاسخ، ابزار پویایی دانش بودهاند.