یعنی چه
جگر سفید نام عامیانه و اصطلاحی است که در قصابی و آشپزی برای شش یا ریه گوسفند، گاو و دیگر پستانداران به کار میرود. این اندام وظیفه تنفس را بر عهده دارد و در مقایسه با کبد (جگر سیاه)، رنگی روشنتر و صورتی مایل به سفید دارد و بافت آن اسفنجی و پر از هوا است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، معادل جگر سفید معمولاً به صورت واژههای «شش» یا «ریه» خواسته میشود. همچنین خود ترکیب «جگر سفید» دقیقاً دارای ۷ حرف است که میتواند پاسخ طراح جدول باشد.
به انگلیسی
واژه عمومی برای این اندام Lung است، اما در اصطلاحات مربوط به قصابی، گوشتفروشی و آشپزی از واژه Lights برای اشاره به جگر سفید استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این اندام تنفسی از کلمه «رئة» استفاده میشود و اصطلاح ترکیبی معادل جگر سفید به صورت رایج در ادبیات رسمی آنها وجود ندارد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، واژه Ak به معنی سفید و Ciğer به معنی جگر است؛ بنابراین ترکیب Akciğer دقیقاً ساختاری مشابه با «جگر سفید» در زبان فارسی دارد.
به فارسی
واژه جگر سفید یک ترکیب وصفی اصیل فارسی است. در گویشها و زبانهای مختلف ایرانی معادلهای متنوعی برای آن وجود دارد؛ برای نمونه در فارسی معیار به آن «شُش» یا «ریه» میگویند، در گویشهای بختیاری و کرمانی به آن «پُف»، در گویش بهابادی «سُس» و در زبان مازندرانی به آن «اسبهشش» (شش سفید) گفته میشود.
نماد چیست
برخلاف جگر سیاه (کبد) که در فرهنگ ایرانی نماد شجاعت، اصل و نسب، و عزیز بودن است (مانند اصطلاح جگرگوشه)، جگر سفید به دلیل بافت اسفنجی، پر از هوا و ارزش غذایی پایینتر، در باورهای قدیمی و فرهنگ عامه نماد بیارزشی، پوچی و سبکی بوده است. این موضوع در نامگذاری غذاهای ارزانقیمت قدیمی مثل جغور بغور نیز مشهود است.
جمعبندی و توضیح کامل جگر سفید
جگر سفید یک ترکیب وصفی در زبان فارسی است که در اصطلاح عامیانه و قصابی به شش یا ریه پستانداران (مانند گوسفند و گاو) اطلاق میشود. علت این نامگذاری، رنگ روشن و صورتیشکل این اندام در مقایسه با کبد یا همان جگر سیاه است. ریشه واژه جگر به زبان فارسی میانه و اوستایی برمیگردد و واژه سفید نیز ریشه در واژه spēd در فارسی میانه دارد.
این واژه در زبانهای دیگر معادلهای دقیقی دارد؛ برای مثال در انگلیسی از Lung و در اصطلاح آشپزی از Lights استفاده میشود، در عربی به آن رئة میگویند و در ترکی استانبولی به صورت Akciğer بیان میشود که ساختاری کاملاً هممعنی با واژه فارسی دارد. در فرهنگ عامه ایرانی، جگر سفید برخلاف جگر سیاه ارزش نمادین بالایی ندارد و به خاطر بافت توخالیاش، گاهی مظهر سبکی یا بیارزشی تلقی میشده است.