یعنی چه
مرضعه در لغت به معنای زنی است که در حال شیر دادن به یک کودک است. این واژه در زبان عامه و متون کهن بیشتر به دایهای اطلاق میشود که مسئولیت تغذیه و بزرگ کردن نوزاد شخص دیگری را بر عهده میگیرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُرْضِعَة (Morze'eh) است که از زبان عربی وارد فارسی شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «زن شیرده» یا «دایه»، واژه پنج حرفی «مرضعه» مورد نظر است.
به انگلیسی
رایجترین معادل انگلیسی برای دایهای که به فرزند دیگران شیر میدهد Wet nurse است و برای مادری که خود به فرزندش شیر میدهد از Nursing mother استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق و فارسی این واژه شامل «دایه» و «زن شیرده» است. در گذشته به چنین شخصی «دادا» نیز میگفتند.
در قرآن
این واژه در قرآن به دو صورت مفرد و جمع آمده است؛ در آیه ۲ سوره حج به صورت مفرد («تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ עَمَّا أَرْضَعَتْ») که بیانگر هراس روز قیامت است که مادر شیرده فرزندش را فراموش میکند، و در آیه ۱۲ سوره قصص به صورت جمع («مَراضِع») در داستان حضرت موسی آمده است.
نماد چیست
مرضعه در فرهنگ اسلامی و ادبیات مکتوب، نماد عالیترین و قویترین مظهر غریزه مادری و فداکاری است. به همین دلیل، غفلت او از فرزندش در قرآن، تکاندهندهترین تصویر برای نشان دادن وحشت روز قیامت قرار گرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل مرضعه
واژه مُرضِعه یک اسم فاعل مؤنث از ریشه عربی (ر-ض-ع) به معنی شیر دادن است. این کلمه در زبان و ادبیات فارسی به زنی اطلاق میشود که نوزادی را شیر میدهد، خواه این نوزاد فرزند خود او باشد و خواه به عنوان دایه، مسئولیت شیردهی به فرزند دیگری را بر عهده گرفته باشد. در ساختار فقهی و حقوق اسلامی نیز این مفهوم اهمیت بالایی دارد و احکام محرمیت رضاعی بر اساس آن شکل میگیرد.
در کاربردهای قرآنی، این واژه هم در تصویرسازیهای شگفتانگیز از قیامت برای نشان دادن شدت بحران و هم در بیان سرگذشت تاریخی حضرت موسی و امتناع او از گرفتن پستان دایگان (مراضع) به کار رفته است. متضاد این کلمه «مفطمه» به معنای زنی است که کودک را از شیر بازگرفته است.
در مجموع، مرضعه فراتر از یک واژه لغوی، در ادبیات معنوی و متون فرهنگی به عنوان نمادی از مهربانی، حیاتبخشی و پیوند عمیق خونی و عاطفی شناخته میشود که فداکاری بیمنتها را در ذهن مخاطب تداعی میکند.