یعنی چه
مقوله در اصل یک کلمه عربی (اسم مفعول از ریشه قول) به معنای «گفتار و سخن گفتهشده» است. اما در زبان فارسی امروز، بیشتر در دو معنا به کار میرود: اول در معنای عامیانه و روزمره به معنی «باب، موضوع، دسته و بخش» (مثلاً: این موضوع از یک مقوله دیگر است)؛ دوم در اصطلاح منطق و فلسفه که به عالیترین و بزرگترین جنس برای دستهبندی موجودات و ماهیات (جنسالاجناس) اشاره دارد، مانند مقولات دهگانه ارسطویی.
مترادف
واژههای فوق نزدیکترین هممعنیها به این کلمه در کاربردهای ادبی، فلسفی و روزمره هستند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح ميم، سکون قاف، واو مدی و لام مکسور تلفظ میشود.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، در پاسخ به سؤالاتی با عنوان «دسته و رده» یا «گفتار و سخن»، کلمه ۵ حرفی مقوله یک پاسخ دقیق است.
به انگلیسی
رایجترین معادل بینالمللی این واژه در زبان انگلیسی Category است که دقیقاً همان مفهوم دستهبندی و ردهبندی بنیادی را منتقل میکند.
به فارسی
بهترین و اصیلترین برگردانهای فارسی برای این واژه، کلمات «رده» و «دسته» هستند که به خوبی مفهوم تقسیمبندی را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل مقوله
واژه مقوله ریشه در زبان عربی دارد و از نظر لغوی به معنای کلام یا سخنی است که روایت میشود. با این حال، سیر تحول این واژه در زبان فارسی آن را به یک اصطلاح کاربردی در مکالمات روزمره و همچنین متون تخصصی منطق و فلسفه تبدیل کرده است. وقتی در گفتگوهای عادی از این کلمه استفاده میکنیم، معمولاً منظورمان یک موضوع، باب یا مبحث خاص است.
در نگاه علمی و فلسفی، مقوله ابزاری برای نظم بخشیدن به جهان پیرامون است. فلاسفه بزرگی مانند ارسطو و کانت از این مفهوم برای دستهبندی تمام موجودات و ایدهها استفاده کردهاند تا مشخص شود هر پدیده در کدام گروه بنیادی قرار میگیرد. بنابراین، مقوله نقشی کلیدی در تفکیک، مرزبندی و شناخت دقیقتر مفاهیم در ذهن ما ایفا میکند.