یعنی چه
ترکیب زر و لعل یک تعبیر کنایی و ادبی در زبان فارسی است که از کنار هم قرار گرفتن دو گوهر گرانبها (طلا و سنگ قیمتی سرخرنگ) ساخته شده و معمولاً مجاز از ثروت فراوان، دارایی ارزشمند و جواهرات است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «زَر» (با فتح زال) و «لَعْل» (با فتح لام و سکون عین) همراه با واو عطف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این ترکیب از معادلهای طلا و یاقوت/اسپینل استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی کلمه ذهب معادل زر و کلماتی مانند عقیق یا خود لعل برای معادلسازی آن به کار میروند.
به فارسی
واژهٔ «زر» کاملاً فارسی است و ریشه در زبانهای ایرانی باستان و پهلوی دارد. واژهٔ «لعل» نیز در اصل از واژهٔ فارسی «لال» (به معنی سرخ) گرفته شده که پس از ورود به عربی معرب شده و به شکل لعل به فارسی بازگشته است.
در قرآن
ترکیب «زر و لعل» یا سنگ قیمتی لعل در قرآن نیامده است. واژه زر به صورت «ذَهَب» در قرآن وجود دارد، اما کلمه «لَعَلَّ» در قرآن صرفاً حرف مشبهة بالفعل به معنی شاید و امید است میباشد و ارتباطی با این سنگ قیمتی ندارد.
نماد چیست
در ادبیات، زر نماد ثروت، ارزشمندی و خورشید است و لعل نماد سرخی، درخشندگی و لب معشوق است. ترکیب این دو با هم نماد ثروت فراوان یا جلوه زیبای رنگهای زرد و سرخ (مانند پاییز یا سپیدهدم) است.
جمعبندی و توضیح کامل زر و لعل
ترکیب «زر و لعل» یکی از تعابیر زیبای ادبی و کنایی در زبان فارسی است. این واژه از کنار هم قرار گرفتن دو عنصر بسیار ارزشمند در دنیای قدیم، یعنی طلا (زر) و سنگ قیمتی سرخرنگ (لعل) پدید آمده است و شعرا و نویسندگان پارسیزبان از آن برای اشاره به مادیات، ثروت کلان و جواهرات شاهانه استفاده میکردهاند.
از نظر ریشهشناسی، هر دو کلمه پیوند عمیقی با زبان فارسی دارند؛ زر ریشه در پارسی باستان دارد و لعل نیز دگرگونشدهٔ واژهٔ فارسی «لال» به معنی سرخ است. در فرهنگهای لغت قدیمی، ترکیبهای مشابهی مثل «لعلِ زر» نیز دیده میشود که به دلیل درخشش همزمانِ سرخ و طلایی، کنایه از سپیدهدم و طلوع آفتاب است، اما ترکیب عطف «زر و لعل» مستقیماً به دارایی و غنا اشاره دارد.