یعنی چه
واژهٔ «ممکن» در زبان فارسی به هر امر یا پدیدهای اطلاق میشود که انجامشدن یا رخدادن آن محال نباشد و پتانسیل تحقق در دنیای واقعی را داشته باشد.
مترادف
این کلمات در سیاقهای مختلف میتوانند به جای «ممکن» برای رساندن مفهوم قابلیت تحقق استفاده شوند.
متضاد
این واژهها دقیقاً نقطهٔ مقابل ممکن هستند و به اموری اشاره دارند که به هیچ وجه قابلیت وقوع ندارند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشهٔ سه حرفی عربی «م ک ن» مشتق شدهاند و با مفهوم توانایی، جایگاه و اختیار در ارتباط هستند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «شدنی»، «میسر» یا «قابل وقوع»، کلمهٔ ۴ حرفی «ممکن» مد نظر است.
به انگلیسی
واژه Possible عامترین معادل است، در حالی که Feasible و Practicable بیشتر به معنای «عملی و قابل اجرا» به کار میروند.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی (اسم فاعل یا مفعول از باب افعال) است و در زبان مبدأ نیز دقیقاً به همین صورت و معنا استفاده میشود.
به ترکی
زبان ترکی استانبولی این واژه را از طریق تعاملات فرهنگی با زبانهای اسلامی وام گرفته و با تلفظی نزدیک به کار میبرد.
به فارسی
برگردانها و معادلهای اصیل و سرهٔ فارسی برای این واژه عربیتبار، کلماتی مانند «شدنی» و «بودنی» هستند.
جمعبندی و توضیح کامل ممکن
واژهٔ «ممکن» یکی از کلیدیترین و پرکاربردترین واژهها در زبان فارسی است که ریشه در زبان عربی (م-ک-ن) دارد. این کلمه در پهنهٔ زبان عامه به معنای هر کار یا رویدادی است که توانایی و پتانسیل رخ دادن را دارد و در برابر محال یا غیرممکن قرار میگیرد. ابعاد معنایی آن چنان گسترده است که دایرهٔ وسیعی از مترادفها مانند مقدور، میسر و شدنی را در بر میگیرد.
علاوه بر کاربرد روزمره، «ممکن» جایگاه ویژهای در منطق و فلسفه دارد؛ جایی که در اصطلاح «ممکنالوجود» به کار میرود و به موجوداتی اشاره میکند که وجود یا عدم آنها ضرورت ذاتی ندارد و برای تحقق، نیازمند علت دیگری هستند. این مفهوم مرز میان هستیِ حتمی و نیستیِ مطلق را تبیین میکند.
در ساختار زبان و ادبیات نیز، مشتقات این کلمه مانند امکانات و تمکین کاربرد فراوانی دارند. هرچند خودِ کلمهٔ «ممکن» با این رسایی در متن قرآن نیامده، اما ریشهٔ مفهومی و فعلی آن بارها برای بیان قدرت، توانمندی و بخشیدن جایگاه به انسانها استفاده شده است.