یعنی چه
این عبارت ترکیبی عربی به مفهوم مواجه شدن با شکستِ آرزوها و احساس دستخالی ماندن پس از یک دوره امیدواری عمیق اشاره دارد. زمانی استفاده میشود که فرد به نتیجهای مثبت چشم دوخته باشد اما با واقعیت تلخ ناکامی روبهرو شود.
تلفظ
این عبارت از نظر آواشناسی حروف با کسرِ «ب»، سکون «ی»، فتح «ب» در کلمه اول و فتح همزه و ميم در کلمه دوم قرائت میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این عبارت دقیقاً ۱۰ حرف دارد و به عنوان معادل ناامیدی و یأس شدید به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از واژه Disappointment استفاده میشود که نشاندهنده غم ناشی از برآورده نشدن انتظارات است.
به فارسی
واژههای مترادف اصیل فارسی برای این ترکیب شامل یأس، نومیدی، ناکامی، حرمان و دستخالی بودن است که همگی مفهوم از دست رفتن امید را میرسانند.
در قرآن
خود این عبارتِ ترکیبی در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اما ریشه فعلی آن یعنی «خَابَ» به معنی ناکام و ناامید شد در ۵ آیه آمده است، مانند آیه ۱۱۱ سوره طه: «وَمَن یَحْمِلْ ظُلْمًا وَقَدْ خَابَ» (و قطعاً هر کس بار ستمی بر دوش داشته باشد، ناکام و ناامید میماند).
نماد چیست
در نمادشناسی نوین و روانشناسی، این واژه نشاندهنده «امیدِ بربادرفته» یا «یک لیوانِ ترکخورده» است که توان نگهداری آب (امید) را ندارد. در برخی فرهنگها نیز قاصدکی که باد تمام پرهایش را برده، نماد گیاهی آن است.
جمعبندی و توضیح کامل بخیبه الامل
عبارت «بخیبه الامل» یک ترکیب واژگانی اصیل عربی است که از حرف جر «بـ» (به معنای با)، «خیبة» (به معنای شکست و نرسیدن به مقصود) و «الأمل» (به معنای آرزو) تشکیل شده است. این عبارت با ورود به زبان و ادبیات فارسی، به عنوان یک شبهجمله یا قید برای توصیف حالات روحی انسان در زمان مواجهه با شکستهای سنگین عاطفی، کاری یا شخصی به کار میرود.
این اصطلاح در واقع نشاندهنده وضعیت روانی فردی است که با وجود داشتن چشمداشت و آرزوهای بزرگ، در نهایت با دستِ خالی و احساس خسران روبرو شده است. مفاهیمی چون یأس، حرمان و نومیدی نزدیکترین برگردانهای فارسی برای درک عمق این واژه هستند.
اگرچه خود این ترکیب ساختاریافته در کتاب آسمانی قرآن دیده نمیشود، ریشه فعلی آن یعنی «خاب» در آیات مختلف برای توصیف فرجام ستمکاران و زیانکارانی که در نهایت دستخالی و ناامید میمانند، مورد استفاده قرار گرفته است تا فرجام تلخِ به سرانجام نرسیدن تلاشها را به تصویر بکشد.