یعنی چه
تلکه شدنی یک صفت عامیانه و کنایی در زبان فارسی است و به فردی ناظمی، زودباور یا سادهلوح اطلاق میشود که پتانسیل بالایی برای مالباختن دارد؛ به طوری که دیگران میتوانند با چربزبانی، ترفندهای فریبکارانه یا حتی تهدید و باجخواهی، به راحتی مال یا پول او را تصاحب کنند.
تلفظ
این واژه از ترکیب «تَلَکِه» (به فتح تاء و لام و کسر کاف) به همراه فعل ربطی «شدنی» ساخته شده است و در گویش محاورهای به صورت پیوسته تلفظ میشود.
در جدول
در طراحهای جداول کلمات متقاطع، در صورت مواجهه با راهنمای «شخص زودباور که سرکیسه میشود» یا کنایه از «فرد باجدادنی»، کلمه ۸ حرفی «تلکه شدنی» پاسخ اصلی است.
به انگلیسی
اصطلاح انگلیسی Soft touch دقیقاً معادل کنایی تلکه شدنی است و به شخصی اشاره دارد که به راحتی میتوان از او سوءاستفاده مالی کرد یا از او پول قرض گرفت و پس نداد.
به عربی
در زبان عربی معادل عامیانه دقیقی برای این واژه وجود ندارد، اما کلمه مُغَفَّل به معنای فرد سادهلوح و تعبیر یبتز بسهولة برای توصیف کسی که راحت مالش را میبرند استفاده میشود.
به فارسی
واژگان هممعنی و مترادف آن در زبان فارسی شامل سرکیسهشدنی، تیغزدنی، باجدادنی، زودباور و سادهلوح هستند. در مقابل، واژههایی مانند زرنگ، رند، هوشیار و ناخنخشک (کسی که نمیتوان چیزی از او کند) به عنوان متضاد آن شناخته میشوند. کلمات تلکه، تلکهکردن، تلکهبند و تلکهگیر نیز همخانوادههای آن هستند.
نماد چیست
این واژه ریشه و نماد باستانی، مذهبی یا ملی ندارد. با این حال، در ادبیات مکتوب محاورهای و کاریکاتورهای مدرن، فرد تلکه شدنی معمولاً به شکل غاز پرکنده (کنایه از طعمه آماده) یا کیسه پولی که دهانهاش برای همه باز است تصویرسازی میشود. همچنین لازم به ذکر است که این کلمه هیچ ارتباطی با واژه عربی «تِلْکَ» در قرآن ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل تلکه شدنی
واژه «تلکه شدنی» یکی از اصطلاحات کاملاً عامیانه، کنایی و محاورهای در فرهنگ زبان فارسی معاصر است که ریشه مکتوب آن در فرهنگهای کلاسیک قدیمی مبهم است، اما به مرور از تداول عوام در تهران قدیم به فرهنگهای معتبری چون معین و عمید راه یافته است. دهخدا واژه پایه آن یعنی تلکه را به معنی نقدی قلیل به اجحاف یا رشوه گرفتن ثبت کرده است.
این صفت امروزه روانشناسی فردی را توصیف میکند که به دلیل سادگی بیش از حد، زودباوری یا ضعف شخصیتی، هدف مناسبی برای شیادان، کلاهبرداران و افراد فرصتطلب به شمار میرود. در زبانهای دیگر نیز معادلهای کنایی جذابی مانند Yolunacak kaz در ترکی (به معنی غازی که پرهایش را میشود کند) یا Soft touch در انگلیسی دارد که دقیقاً همین مفهوم سرکیسه شدن را منتقل میکنند.