یعنی چه
حرف الخطاب (یا همان فصلالخطاب) در لغت به معنای کلامی است که میان حق و باطل یا دو ادعا جدایی میاندازد. در اصطلاح، به گفتار رسا، نافذ و قاطعی گفته میشود که جای هیچگونه شک، تردید یا اعتراض بعدی را باقی نمیگذارد و غائله را ختم میکند.
تلفظ
این عبارت از دو واژه عربی «حرف» و «الخطاب» ترکیب شده و در زبان فارسی معمولاً با سکون ر و ف و کسر خ تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «سخن قاطع»، «حکم نهایی» یا «کلام فیصلهدهنده»، عبارت ۹ حرفی «حرف الخطاب» یا معادل ۱۰ حرفی آن «فصل الخطاب» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم سخنی که بحث را تمام میکند، رایجترین اصطلاح «the final word» یا «clincher» است.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و از مشتقات دو ریشه «ف ص ل» (به معنی جدایی) و «خ ط ب» (به معنی سخن گفتن) پدید آمده است.
به فارسی
در زبان فارسی، ترکیبهای کنایی و سرهای مانند «حرف آخر»، «مهر نهایی» یا «سخن فیصلهدهنده» به عنوان معادلهای دقیق این عبارت در گفتگوهای رسمی و روزمره استفاده میشوند.
در قرآن
این اصطلاح در اصل برگرفته از آیه ۲۰ (در برخی شمارشها ۲۱) سوره مبارکه ص است که خداوند در توصیف مواهب اعطایی به حضرت داوود (ع) میفرماید: «و پادشاهی او را استوار کردیم و به او حکمت و سخن قاطع و فیصلهدهنده دادیم». مفسران آن را به توانایی داوری عادلانه یا آغاز کلام با عبارت «اما بعد» تعبیر کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل حرف الخطاب
عبارت «حرف الخطاب» یا شکل معروفتر قرآنی آن یعنی «فصلالخطاب»، در فرهنگ و ادبیات فارسی نمادی از حاکمیت قانون، عدل مطلق و پایان دادن به مشاجرات است. این اصطلاح زمانی به کار میرود که یک مقام بالاتر، قاضی یا قانون، رأی و حکمی را صادر میکند که دیگر هیچ راه اعتراضی برای طرفین دعوا باقی نمیگذارد و جریان بحث را به طور کامل میبندد.
به طور کلی، این واژه نشاندهنده کلامی رسا، صریح و بدون ابهام است که با تکیه بر حق و منطق، مرز میان درست و نادرست را مشخص میکند. در جامعه امروز نیز هر زمان که گفتگوها به بنبست میرسد و یک تصمیم نهایی به غائله خاتمه میدهد، از این واژه برای توصیف آن تصمیم استفاده میشود.