یعنی چه
ترکیبی فقهی و علوم قرآنی است؛ «آیه» به معنای نشانهای از قرآن و «دیه» به معنای مال یا خونبهایی است که به سبب جنایت بر نفس یا عضو به مجنیعلیه یا اولیای دم پرداخت میشود. این عنوان به طور خاص به آیهای اشاره دارد که حکم قتل خطایی و جبران خسارت مالی آن را تبیین کرده است.
تلفظ
تلفظ واژه به صورت «آیِهِ دییِه» با کسر تاء تانیث در آیه (به صورت اضافه) و تخفیف یا تشدید یای مکسور در دیه انجام میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این پرسش که به آیه احکام خونبها اشاره دارد، خود کلمه «ایه دیه» با ۶ حرف یا معادل آن «خونبها» است.
به انگلیسی
در متون حقوقی و اسلامی انگلیسی، برای اشاره به این بخش از قرآن از اصطلاحات Blood money verse یا Diya verse استفاده میشود.
به عربی
در زبان و فقه عربی این اصطلاح دقیقاً به صورت «آية الدِّيَة» به کار میرود و اشاره به همان مبانی فقهی خونبها دارد.
به فارسی
معادل خالص فارسی این ترکیب، «آیه خونبها» یا «نشانه غرامت تن» است. واژه دیه در زبان فارسی به خونبها و غرامت ناشی از جرم تعبیر میشود.
در قرآن
این عنوان به طور خاص به آیه ۹۲ سوره نساء اشاره دارد. خود واژه «دیة» در کل قرآن کریم تنها دو بار تکرار شده و هر دو بار نیز در همین آیه آمده است؛ مانند عبارت: «...وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَىٰ أَهْلِهِ...» که به ضرورت تحویل خونبها به خانواده مقتول اشاره میکند.
جمعبندی و توضیح کامل ایه دیه
عبارت «آیه دیه» یک واژه لغوی واحد نیست، بلکه یک اصطلاح فقهی و قرآنی است که به آیه ۹۲ سوره نساء اطلاق میشود. این آیه به تفصیل احکام مرتبط با قتل خطایی و ضوابط پرداخت حقوق مالی به خانواده مقتول (اولیاء دم) را تبیین میکند. واژه دیه از ریشه عربی (و د ی) مشتق شده و در اصل به معنای پرداخت کردن مال برای جبران خسارت جانی است.
در فرهنگ اسلامی و فقهی، این آیه به عنوان یکی از مبانی اصلی عدالت ترمیمی و جبران خسارتهای بدنی شناخته میشود. قانونگذار در این بخش از قرآن با وضع قوانین دقیق مالی، راه را برای پیشگیری از انتقامجوییهای قبیلهای بسته و سیستمی عادلانه برای ارزشگذاری حیات انسان و جبران مادی آسیبها فراهم کرده است.
از نظر ساختار کلمهای، خود ترکیب «ایه دیه» در مسابقات و جدولها کاربرد دارد و پاسخ آن دارای ۶ حرف است. این اصطلاح در متون ترجمهای انگلیسی با عنوان Blood money verse شناخته شده و جایگاه ویژهای در مباحث حقوق جزای اسلامی دارد.