یعنی چه
«طاووس یمانی» به معنای طاووس منسوب به سرزمین یمن است. در حقیقت و متون تاریخی، این عبارت اسم خاص و لقب یکی از بزرگترین فقیهان، مفسران و زاهدان اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هجری به نام «ابوعبدالرحمن طاووس بن کیسان خولانی همدانی یمانی» است. او از تابعین (نسل پس از اصحاب پیامبر) و از یاران نزدیک امام سجاد (ع) و امام باقر (ع) بود که به دلیل فصاحت، عبادت فراوان و هدایت قاریان به «طاووس القراء» و طاووس یمانی مشهور شد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «طاووسِ یَمانی» است که در آن حرف «ی» در کلمه یمانی مفتوح (با صدای اَ) خوانده میشود و به معنای منسوب به کشور یا منطقه یمن است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به سؤالاتی چون «لقب طاووس بن کیسان»، «فقیه و زاهد یمنی صدر اسلام» یا «طاووس القراء»، عبارت ۱۰ حرفی «طاووس یمانی» مد نظر است.
به انگلیسی
برای اشاره به این شخصیت تاریخی در متون انگلیسی و دایرةالمعارفهای بینالمللی از نگارش لاتین نام و لقب او استفاده میشود. در صورت کاربرد لفظی و معنای پرنده، معادل آن Peacock of Yemen خواهد بود.
به عربی
در زبان عربی که ریشه اصلی این نام و ترکیب است، به همین صورت و همراه با الف و لام تعریف (الیمانی) برای اشاره به این فقیه و راوی حدیث به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی این ترکیب به عنوان یک اسم خاص تاریخی شناخته میشود و معادلهای کاربردی آن شامل «طاووس بن کیسان» یا نامگذاری توصیفی «طاووس یمنی» است.
نماد چیست
در تاریخ و ادبیات تعلیمی اسلامی، شخصیت طاووس یمانی نماد تقوا، بیباکی و صراحت لهجه در برابر خلفا و حاکمان جور است. برخورد شجاعانه و ملوکستیزی او در مواجهه با هشام بن عبدالملک خلیفه اموی در مکه، او را به نمادی از شجاعت اخلاقی تبدیل کرده است. همچنین واژه طاووس به خودی خود در ادبیات نماد زیبایی و شکوه است.
جمعبندی و توضیح کامل طاووس یمانی
عبارت «طاووس یمانی» برخلاف ظاهر آن که ممکن است ذهن را به سمت نوعی پرنده یا یک اصطلاح نمادین ببرد، در اصل یک نام خاص تاریخی متعلق به یکی از برجستهترین شخصیتهای صدر اسلام است. ابوعبدالرحمن طاووس بن کیسان خولانی همدانی یمانی، فقیه، مفسر و زاهد نامدار قرن اول هجری است که اصالتی ایرانی داشت اما در یمن متولد شد. او به دلیل فصاحت بینظیر، کثرت عبادت و جایگاه والایش در میان قاریان، به «طاووس القراء» و «طاووس یمانی» ملقب گردید.
این شخصیت ارزشمند از طبقه تابعین بود و محضر اصحاب بزرگی را درک کرد؛ همچنین از یاران و شاگردان مقرب امام سجاد (ع) و امام باقر (ع) به شمار میرفت. در فرهنگ و ادبیات اسلامی، نام او همواره یادآور زهد حقیقی، صراحت لهجه و ایستادگی شجاعانه در برابر خلفای ستمگر اموی است و داستانهای مناظره و برخورد او با حاکمان وقت، به عنوان الگوهای تقوا و شجاعت اخلاقی نقل میشود.