یعنی چه
این واژه در اصل شکل نوشتاری یا تایپی نادرستی از فعل عربی «اِدْلَهَمَّ» (از ریشه د ل هـ م) است و به معنای تیرگی مفرط، غلیظ شدن تاریکی و متراکم شدن سیاهی شب یا ابرهای بارانزا به کار میرود. همچنین به مجاز برای فضا یا موقعیتهای مبهم، سهمگین و فتنههای کور استفاده میشود.
تنزّه/تلفظ
در متون لغتنامه برای واژه فرضی «ادتلهم» تلفظ مشخصی ثبت نشده است، اما واژه مبنا و اصیل آن یعنی «اِدْلَهَمَّ» به صورت فعل ماضی باب افعلال تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه شش حرفی به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «تاریک شدن شب» یا «سیاهی متراکم» کاربرد دارد.
به انگلیسی
این عبارات برای توصیف فضاها یا آسمانی که به شدت در تاریکی و سیاهی غلیظ فرو رفته است استفاده میشوند.
به عربی
این واژه ریشه اصیل عربی دارد و در زبان مبدأ برای توصیف شبهای بیاستاره و فتنههای کور به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل عباراتی چون «تاریکی مفرط»، «تاریک شدن شب» و «سیاه شدن آسمان» است که مفاهیم فقدان مطلق نور را میرسانند.
در قرآن
عبارت «ادتلهم» یا شکل صحیح آن «ادلهمّ» در آیات قرآن وجود ندارد، اما در متون مذهبی و احادیث فصیح عربی مانند نهجالبلاغه (خطبه ۱۸۲ - ادلهمام سجف اللیل) برای توصیف پردههای تاریک شب استفاده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل ادتلهم
واژه «ادتلهم» در زبان فارسی معیار و منابع اصیل لغتشناسی دارای هویت مستقل نیست. بررسیها نشان میدهد که این عبارت شش حرفی در واقع یک خطای رایج تایپی، خوانش اشتباه یا بازشناسی متنی (OCR) از واژه اصیل و فصیح عربی «اِدْلَهَمَّ» یا مصدر آن «اِدْلِهْمَام» است که به اشتباه وارد برخی سیستمهای جدولسازی شده است.
معنای حقیقی واژه مبنا (ادلهمّ)، تیره و سیاه شدن شدید شب یا آسمان و فرو رفتن در تاریکی غلیظ و متراکم است. در ادبیات و متون کلاسیک، این مفهوم علاوه بر جنبه طبیعی و فیزیکی شب، به عنوان نمادی برای ابهام، ترس، هجوم فتنهها، مصائب سخت و بحرانهای روحی و اجتماعی روزگار (مانند اصطلاح ادلهمت الخطوب) به کار میرود.
بنابراین اگر در جدول یا واژهنامهای با این کلمه روبهرو شدید، ریشه آن را باید در فعل رباعی مزید عربی جستوجو کنید که به معنای «مظلم شدن و سیاهی مفرط» است و معادلهای فارسی آن کلماتی چون قیرگون، ظلمانی و تیره گشتن هستند.