یعنی چه
این واژه در معنای حقیقی به هر جانوری که دمش قطع شده یا به صورت طبیعی بیدم باشد (ابتر) اشاره دارد. اما در زبان عامیانه و محاورهای، به عنوان کنایه برای افراد بسیار زرنگ، رند، باهوش، مکار و شیطان به کار میرود که به راحتی دیگران را فریب میدهند.
مترادف
این کلمات در دو حوزه معنایی حقیقی (مانند ابتر و بیدم) و معنای مجازی (مانند رند و مکار) با دمبریده هممعنی هستند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [دُمبُریده] است که از دو جزء «دُم» (به ضم دال) و «بریده» (اسم مفعول از بریدن) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ دقیق برای کنایه از آدم رند یا حیوان ناقص، خود واژه «دم بریده» با ۷ حرف است.
به انگلیسی
بسته به اینکه مایلید معنای ظاهری و جانورشناسی آن را منتقل کنید یا معنای کناییاش را، واژگان متفاوتی در انگلیسی وجود دارد.
به عربی
واژه ابتر دقیقترین معادل عربی برای معنای لغوی آن است که در قرآن کریم نیز به کار رفته است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات ایرانی، حیوان دمبریده (مانند روباه دمبریده در حکایتها) نماد فرد ضربهخورده یا رسواشدهای است که مکرش لو رفته، اما همچنان با زیرکی تلاش میکند دیگران را همرنگ خود کند. در محاوره نیز نماد افراط در زرنگی و فریبکاری چابکانه است.
جمعبندی و توضیح کامل دم بریده
واژه «دمبریده» یک ترکیب وصفی مرکب و اصیل در زبان فارسی است که از دو بخش «دُم» و «بریده» ساخته شده است. این کلمه در وهله اول کاربردی کاملاً عینی و زیستشناختی دارد و به حیوانی اشاره میکند که به هر دلیلی دم خود را از دست داده است. معادل دقیق این معنا در زبان عربی واژه «ابتر» است که در فرهنگ اسلامی و آیات قرآنی نیز به معنای فرد منقطع و بیتبار به کار رفته است.
با این حال، جذابیت اصلی این واژه در سیر تحول معنایی آن در فرهنگ عامیانه ایران شکل میگیرد. در زبان محاوره، دمبریده تبدیل به یک صفت کنایی برای اشاره به افراد بسیار باهوش، زرنگ، رند و مکار شده است. این اصطلاح گاهی با لحنی طنزآمیز یا شوخی برای توصیف کودکان شیطان و چابک، و گاهی با لحنی تحقیرآمیز برای افراد حیلهگر استفاده میشود که نشاندهنده پویایی زبان فارسی در خلق استعارههای رفتاری از مفاهیم ظاهری است.