یعنی چه
واژه هجری یک صفت نسبی است. این کلمه برای توصیف سالها، ماهها و تقویمهایی به کار میرود که مبدأ زمانشماری آنها، هجرت تاریخی پیامبر اکرم (ص) از مکه به مدینه در سال ۶۲۲ میلادی است. این گاهشماری در دو نوع هجری شمسی (بر اساس گردش زمین به دور خورشید) و هجری قمری (بر اساس گردش ماه به دور زمین) تنظیم شده است.
مترادف
متضاد
در بافت تقویم و گاهشماری، واژه «میلادی» (مبدأ تولد حضرت عیسی) رایجترین متضاد کاربردی برای هجری است. همچنین از نظر مبدأ زمانی، اصطلاح «پیش از هجرت» نقطه مقابل آن قرار میگیرد.
هم خانواده
ریشه
این واژه از ریشه سهحرفی عربی «هـ ج ر» گرفته شده که در لغت به معنای بریدن، دوری کردن، جدایی و ترک وطن است. صفت نسبی آن در عربی به صورت «هِجْرِيّ» تلفظ میشود و از طریق متون اسلامی به زبان فارسی راه یافته است.
جمله سازی
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به تقویم یا سال هجری مستقیماً از واژه وامگرفتهٔ Hijri یا ترکیب Islamic calendar استفاده میشود. در متون قدیمیتر و لاتین نیز واژه Hegira کاربرد دارد.
نماد چیست
در زبان فارسی، نماد این کلمه حرف «هـ» است که به صورت متصل یا جدا در کنار سالها میآید (مانند: ۱۴۰۵ هـ.ش برای شمسی یا ۱۴۴۷ هـ.ق برای قمری). در نگارش بینالمللی و انگلیسی، نماد آن «AH» مخفف واژه لاتین Anno Hegirae (به معنی سالهای پس از هجرت) است؛ مانند: 1446 AH.
جمعبندی و توضیح کامل هجری
واژه «هجری» یکی از کلیدیترین اصطلاحات در گاهشماری و تاریخنگاری جوامع اسلامی است. این کلمه صفت نسبی برگرفته از واژه عربی «هجرت» است و به طور مستقیم به واقعه تاریخی هجرت پیامبر اسلام (ص) از مکه به مدینه در سال ۶۲۲ میلادی اشاره دارد. این رویداد بزرگ به پیشنهاد حضرت علی (ع) و در زمان خلافت عمر بن خطاب به عنوان مبدأ تاریخ مسلمانان برگزیده شد.
نکته مهم در کاربرد این واژه آن است که «هجری» به تنهایی مشخصکننده نوع دقیق تقویم نیست؛ چرا که در فرهنگ اسلامی دو نوع تقویم هجری وجود دارد: «هجری قمری» که بر اساس چرخش ماه به دور زمین تنظیم شده و معیاری برای مناسبتهای مذهبی است، و «هجری شمسی» که بر پایه حرکت انتقالی زمین به دور خورشید استوار بوده و تقویم رسمی کشورهایی مانند ایران و افغانستان است.
در فرهنگ لغت و جداول کلمات متقاطع، این واژه به عنوان یک صفت ۴ حرفی شناخته میشود که مفاهیمی چون گاهشماری اسلامی، منسوب به کوچ و مهاجرت، و نماد «هـ» را در ذهن تداعی میکند. ریشه اصلی آن به معنای دوری و ترک وطن است، اما در بافت زبان فارسی امروزی، کاربرد تقویمی و تاریخی آن کاملاً بر معنای لغوی اولیه پیشی گرفته است.