یعنی چه
مقطار در لغت به معنای ابری است که باران فراوانی از آن میچکد و سرازیر میشود. این واژه صیغه مبالغه است و برای توصیف بارش شدید و پیوسته به کار میرود.
تلفظ
این واژه در زبان اصلی خود بر وزن مِفْعال تلفظ میشود و به صورت مِقْطار (با کسره مسموع در حرف میم و سکون قاف) خوانده میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، کلمه مقطار به عنوان پاسخ برای راهنماهای 'ابر بسیار بارانزا'، 'پرباران' یا 'ریزان' کاربرد دارد.
به انگلیسی
با توجه به بافت معنایی واژه که به بارش فراوان ابر اشاره دارد، معادلهای انگلیسی آن بر مفاهیم بارندگی شدید و جریان قطرات استوار است.
به فارسی
نزدیکترین برابرها و معادلهای این واژه در زبان فارسی کلماتی چون پرباران، بارانزا و ریزان هستند که مفهوم بارش فراوان را منتقل میکنند.
در قرآن
عین واژهٔ مقطار در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، شکل جمع کلمه همخانواده آن یعنی 'أَقْطار' (به معنی کرانهها و جوانب) دو بار در آیات قرآن (سوره رحمن آیه ۳۳ و سوره احزاب آیه ۱۴) آمده است.
نماد چیست
در تصویرسازیهای ادبی و بافتار سنتی، این واژه به دلیل دلالت بر ابر بسیار پرباران، میتواند نمادی از بخشندگی بیدریغ، فراوانی نعمت، برکت و تجدید حیات طبیعت باشد.
جمعبندی و توضیح کامل مقطار
واژه مقطار اصالتاً یک صفت مبالغه عربی از ریشه (ق - ط - ر) است که به لغتنامههای کهن فارسی راه یافته است. این کلمه در اصل برای توصیف ابرهای بسیار بارانزا و ریزان (مانند ترکیب سحاب مقطار) استفاده میشود و معنای اصلی آن بر ریزش فراوان و پیوسته قطرات آب دلالت دارد.
اگرچه این واژه در زبان فارسی امروز کاربرد زنده و روزمرهای ندارد و بیشتر در متون کلاسیک، واژهنامههای قدیمی مانند دهخدا و منتهیالارب، و همچنین به عنوان یک کلمه پنجحرفی خاص در جدولهای کلمات متقاطع یافت میشود، اما از نظر ریشهشناسی با واژگان آشنایی چون قطره، تقطیر و قطار همخانواده است.