یعنی چه
مدار شمالگان (Arctic Circle) یک دایره فرضی از عرضهای جغرافیایی زمین است که در نیمکره شمالی قرار دارد. این مدار در واقع مرز جنوبی ناحیه قطبی شمال را تعیین میکند. در مناطق بالاتر از این مدار، پدیدههای شگفتانگیز نجومی مانند «خورشید نیمهشب» (روز قطبی که در آن خورشید حداقل یک شبانهروز کامل غروب نمیکند) و «شب قطبی» (که در آن خورشید حداقل یک شبانهروز کامل طلوع نمیکند) رخ میدهد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت [مَ دارِ شُ ما لِ گان] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماییهایی نظیر «مدار قطب شمال»، «دایره قطبی نیمکره شمالی» یا «مرز جغرافیایی منطقه قطبی شمال» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبانهای بینالمللی، این مدار جغرافیایی را با نامهای فوق میشناسند که همگی به معنای دایره یا مدار قطبی شمالی هستند.
در قرآن
اصطلاح «مدار شمالگان» یک مفهوم جغرافیایی و نجومی مدرن است و در متن قرآن کریم به صورت مستقیم ذکر نشده است. با این حال، برخی از مفسران معاصر در تفسیر آیات مربوط به سفر ذوالقرنین در سوره کهف (آیات ۸۶ تا ۹۰)، احتمال دادهاند مناطقی که خورشید در آنها غروب نمیکرد یا پوششی در برابر آن وجود نداشت، اشاره به مناطق نزدیک به مدار قطبی و شمالگان باشد.
نماد چیست
در نقشهها و متون جغرافیایی، این مدار با خطچینهای افقی در بالاترین بخش نقشه و با مختصات ۶۶.۵ درجه شمالی نمایش داده میشود. از نظر مفهومی و ادبی، مدار شمالگان نمادی از مرز میان مناطق معتدل و سرمای شدید قطبی، انزوا، سکون، و حد پدیدههای افراطی نور و تاریکی (شب و روزهای طولانی) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مدار شمالگان
مدار شمالگان یکی از مهمترین خطوط فرضی بر روی کره زمین است که در عرض جغرافیایی حدود ۶۶ درجه و ۳۳ دقیقه شمالی قرار دارد. این مدار به عنوان یک مرز طبیعی و اقلیمی، ناحیه معتدل شمالی را از ناحیه منجمد شمالی جدا میکند و عبور از آن به معنای ورود به قلمرویی است که آبوهوا و چرخه شبانهروز در آن به شدت تحت تأثیر زاویه تابش خورشید قرار دارد.
ویژگی بارز مناطق واقع در شمال این مدار، تجربه پدیدههای نجومی خاص مانند خورشید نیمهشب در تابستان و تاریکی مطلق شبهای قطبی در زمستان است. واژه شمالگان یک واژهگزینی دقیق از سوی فرهنگستان زبان فارسی است که از ترکیب واژه شمال و پسوند مکانساز «گان» تشکیل شده و به خوبی گویای موقعیت این منطقه جغرافیایی است.