یعنی چه
خط ریحان یکی از خطوط ششگانه (اقلام ستّه) در خوشنویسی اسلامی است. این خط در واقع گونهای ظریفتر، فشردهتر و کوچکجثهتر از خط محقق به شمار میرود. به دلیل هندسه حروف، لطافت و ظرافتش، نام آن را از گیاه خوشبوی ریحان الهام گرفتهاند. در ادبیات فارسی نیز گاه کنایه از موی باریک و تازهرسته بر رخسار جوانان است.
تلفظ
این ترکیب به صورت اضافهٔ بیانی تلفظ میشود: خَط (با فتح خ و تشدید ط) + رَیْحَان (با فتح را، سکون یا و فتح حا).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان خطی ظریف فرع بر محقق یا از خطوط ششگانه قدیم، «خط ریحان» با ۷ حرف یا «ریحانی» با ۶ حرف است.
به انگلیسی
در متون تخصصی هنر و خوشنویسی جهان اسلام، این اصطلاح به صورت لاتیننویسی مستقیم (Rayhani یا Reyhani) استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی که منشأ اصطلاحات اقلام سته است، به همین صورت با الالف واللام تعریف شناخته میشود.
به فارسی
در متون کهن هنری و ادبی فارسی، علاوه بر «خط ریحان»، از تعابیر «قلم ریحان»، «خط ریحانی» و گاه به استعاره «خط گلزار» یا «باریکِ محقق» استفاده شده است.
نماد چیست
خط ریحان به دلیل پیوند ناگسستنی با کتابت کلام وحی (قرآن کریم) و تشبیه هندسه حروف آن به برگهای معطر گیاه ریحان، نماد پاکی، طراوت، تقدس و تجلی زیبایی معنوی در قالبی استوار و منسجم است.
جمعبندی و توضیح کامل خط ریحان
خط ریحان یکی از اصیلترین و زیباترین خطوط در نظام خوشنویسی اسلامی (اقلام ستّه) است که ریشه در ابداعات هنرمندان بزرگ دوره عباسی همچون ابنمقله و ابنبواب دارد. این خط نسبت مستقیم و فامیلی با خط «محقق» دارد؛ به طوری که تمام ویژگیهای ساختاری و انداموار محقق را حفظ کرده اما قلم آن بسیار نازکتر، فشردهتر و مینیاتوریتر تراشیده میشود تا ظرافت برگهای گیاه ریحان را تداعی کند.
این خط برای قرنها (بهویژه در دوران ایلخانی و تیموری) از خطوط تجملی و اصلی برای کتابت مصاحف شریف و نسخههای نفیس قرآن کریم به شمار میرفت و خوانایی بالا را همراه با زیبایی بصری شگفتانگیزی به نمایش میگذاشت. هرچند در دورانهای بعدی، خط «نسخ» به دلیل سرعت نگارش بالاتر جایگزین آن در کتابت قرآن شد، اما خط ریحان همواره به عنوان نمادی از لطافت و هندسه قدسی در تاریخ هنر اسلامی باقی ماند.