یعنی چه
«دم پسین» یک ترکیب اصیل و ادبی فارسی است که دو معنای عمده دارد: نخست، به معنی اواخر بعدازظهر، نزدیک غروب و شامگاه است؛ دوم، در معنای استعاری و کنایی به لحظات پایانی زندگی، نفس آخر و زمان مرگ (مترادف دم واپسین) اشاره میکند. این واژه واژهای کلاسیک و ادبی است و مثال کاربرد روزمره دیجیتال ندارد.
تلفظ
این ترکیب به صورت کسر اضافه بین دو واژه تلفظ میشود: دَم (به فتح دال و سکون میم) + پَسین (به فتح پد و سین کشیده).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت معمولاً به عنوان راهنمای سوالاتی با مفهوم آخر روز، عصر دیرهنگام یا کنایه از زمان مرگ به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، در معنای زمانی معادل غروب و در معنای استعاری معادل لحظات پایانی عمر است.
به عربی
در زبان عربی برای بخش زمانی از اصطلاحات شامگاه و برای بخش کنایی از تعابیر مربوط به مرگ استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی تعبیر نخست برای زمان عصرگاهی رو به شب و تعبیر دوم دقیقاً معادل جان دادن است.
جمعبندی و توضیح کامل دم پسین
عبارت «دم پسین» از دو جزء اصیل فارسی «دم» (به معنی لحظه، آن یا نفس) و «پسین» (به معنی بعدی، عقبتر یا آخر) تشکیل شده است. این واژه در متون کهن و نظم و نثر فاخر ادبی کاربرد دوگانهای دارد؛ گاه به آخرین ساعات روز و آستانه ورود به شب اطلاق میشود و گاه کنایهای عمیق از فرجام زندگی انسان و لحظه جانسپاری است.
از منظر نمادشناسی، دم پسین یادآور مفاهیمی همچون گذرا بودن دنیا، فانی بودن زمان و ناپایداری حیات بشر است. این کلمه به دلیل طنین موزون و بار عاطفی و ادبی خود، بیشتر در اشعار کلاسیک برای القای حس دلتنگی غروب یا تامل در پایان زندگی به کار میرفته و در زبان گفتاری امروز جایش را به واژههای سادهتری مانند عصر دیر یا غروب داده است.