یعنی چه
این عبارت برای توصیف افرادی به کار میرود که به داشتههای خود قانع نیستند و همواره با زیادهخواهی به دنبال کسب مال، مقام یا نعمات دنیوی بیشتر هستند، بهطوری که هرگز احساس رضایت و سیری نمیکنند.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «کِنایِه اَز فَردِ حَریص» (ke-nā-ye az far-de ha-rīs) است. واژه حریص ریشه عربی دارد و از سه حرف اصلی (ح-ر-ص) گرفته شده است.
در جدول
در جداول کلمات متقاطع، طراحان معمولاً واژههای گرسنهچشم، تهیچشم، چشمتنگ یا دندانگرد را به عنوان پاسخ این راهنما مد نظر قرار میدهند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی صفتهای فوق دقیقاً مفهوم کنایی فرد حریص و زیادهخواه را در بافتهای مختلف منتقل میکنند.
به فارسی
برابرهای دقیق و واژگان هممعنی فارسی برای این مفهوم شامل آزمند، آزور، طماع، ولوع، زیادهطلب، پرطمع و مالدوست هستند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، «چشم» مظهر اصلی حرص است که جز با خاک گور سیر نمیشود. همچنین حیواناتی مانند مورچه (به دلیل جمعآوری بیش از نیاز دانه)، مگس و خوک نمادهای سنتی طمع هستند.
جمعبندی و توضیح کامل کنایه از فرد حریص
کنایه از فرد حریص در زبان و ادبیات فارسی با تعابیر گوناگونی همچون «گرسنهچشم»، «تهیچشم»، «چشمتنگ» و «دندانگرد» توصیف میشود. این اصطلاحات همگی به خصلت اخلاقی ناپسندی اشاره دارند که در آن فرد به سهم و داشتههای خود قانع نیست و مدام در پی تصاحب مال یا نعمات بیشتر است.
بزرگان ادب فارسی مانند سعدی شیرازی در اشعار خود بارها به این مفهوم اشاره کرده و چشم انسان حریص را سیریناپذیر دانسته و میفرمایند چشم تنگ دنیادوست را یا قناعت پر کند یا خاک گور. این مفهوم در ریشهشناسی واژه حرص نیز به تمایل شدید نفسانی تعبیر شده است.
در فرهنگ عامه و مسابقات جدول، شناخت این کنایهها به درک بهتر متون ادبی و یافتن پاسخهای دقیق کمک میکند. این واژگان در تضاد کامل با مفاهیمی چون قناعت، سیرچشمی و زهد قرار میگیرند.