یعنی چه
این عبارت در اصل شکل عامیانه و تغییریافتهٔ اصطلاح عربی «طاقة القدر» است. در باورهای عامیانه و فرهنگ مذهبی برخی کشورهای عربی (مانند مصر و شامات)، اعتقاد بر این است که در شب قدر دریچهای از نور و رحمت در آسمان گشوده میشود و هر کس آن را ببیند، دعاهایش مستجاب و سرنوشتش دگرگون میشود. در اصطلاح، کنایه از یک شانس بزرگ یا توفیق ناگهانی است که زندگی فرد را از فقر و سختی به ثروت و موفقیت میرساند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب در زبان فارسی با کسرهٔ اضافه بین دو واژه به صورت «طاقِهِ قَدر» انجام میشود. در ریشهٔ عربی آن، به صورت «طاقَةُ القَدر» (tāqat ul-qadr) خوانده میشود.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل با توجه به تعداد حروف (۷ حرف)، خودِ عبارت «طاقه قدر» است که به عنوان کنایهای از بختگشایی یا شانس طلایی مطرح میشود.
به انگلیسی
این اصطلاح معادل مستقیم یککلمهای در زبان انگلیسی ندارد؛ اما برای انتقال مفهوم کنایی آن از عبارات توصیفی مربوط به تقدیر و شانس خدادادی استفاده میشود.
به فارسی
اگر بخواهیم این ترکیب را به عبارات اصیل فارسی برگردانیم، مفاهیمی چون «روزنهٔ امید»، «دریچهٔ رحمت»، «بختگشایی» و «توفیق الهی» بهترین معادلهای معنایی آن هستند که تغییر مثبت و ناگهانی احوال را رسانند.
در قرآن
ترکیب «طاقة القدر» به صورت یکجا در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، هر دو واژه به صورت مستقل به کار رفتهاند؛ واژه «طاقة» به معنی توان و استطاعت در آیه ۲۸۶ سوره بقره («...رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ...») و واژه «قدر» به معنی سنجش، اندازه و شب با عظمت قدر در سورههای مختلف از جمله سوره قدر («إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ») آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل طاقه قدر
عبارت «طاقه قدر» یک اصطلاح مدون، رسمی و مستقل در واژهنامههای اصیل زبان فارسی به شمار نمیرود. این ترکیب در واقع روایتی عامیانه و فارسیسازیشده از اصطلاح مشهور عربی «طاقة القدر» است که ریشه در فرهنگ عامه و باورهای عقیدتی مردم خاورمیانه (بهویژه شامات و مصر) دارد. در این فرهنگ، «طاقه» به معنای روزنه، طاقچه کوچک یا دریچه، و «قدر» به معنای سرنوشت و ارزش است.
در باورهای سنتی، این اصطلاح نمادی از «شانس طلایی»، «تغییر ناگهانی سرنوشت از فقر به ثروت» و «اجابت معجزهآسای دعا» است؛ به طوری که در ادبیات معاصر عرب نیز دلالت بر صعود ناگهانی و موفقیتآمیز یک شخص در زندگی دارد. بنابراین، هرچند در لغتنامههای کلاسیک فارسی مدخلی برای آن یافت نمیشود، اما ارزش تفسیری آن در گرو پیوند با ریشهٔ کنایی و عامیانهٔ آن است.