یعنی چه
ادبار در زبان فارسی به معنای سیهروزی، نکبت، شومی و زوالِ دولت به کار میرود. این واژه در اصلِ لغت به معنای پشت کردن، پس رفتن و فرار کردن است که به صورت استعاری در مفهوم برگشتن بخت و اقبال و گرفتار شدن در سختیها و ناخوشیهای زندگی استفاده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «واژه ادبار» دقیقاً ۹ حرف دارد. بسته به طراح جدول، از واژههای هممعنی آن مانند نکبت، فلاکت، بدبختی، شوم و بختبرگشتگی نیز استفاده میشود.
به انگلیسی
برای مفهوم بدبختی و شومی از واژههای Misfortune یا Adversity استفاده میشود و برای معنای ریشهای و فیزیکی آن (پشت کردن) عباراتی مثل Turning one's back کاربرد دارد.
به عربی
این واژه ریشه عربی (د-ب-ر) دارد. در زبان عربی به عنوان مصدر به معنی پشت کردن و روبرگرداندن است و در مفاهیم ثانویه به شقاوت و تیره_روزگاری اشاره میکند.
به فارسی
برابرهای اصیل و دقیق فارسی برای این واژه عبارتند از: بختبرگشتگی، شوربختی، نگونبختی، پسروی، روگردانی، خواری، و در ادبیات عامیانه به معنای کثافت، چرک یا آلودگی نیز به کار رفته است.
در قرآن
در قرآن کریم این کلمه با دو تلفظ آمده است؛ «أَدْبَار» (فتح الف) جمعِ دُبُر به معنی پشتها است، مانند «أَدْبَارَ السُّجُودِ» (پشتها و تعقیباتِ سجدهها در سوره ق) و «أَدْبَارَ النُّجُومِ» (هنگام ناپدید شدن ستارگان در سوره طور). همچنین مشتقات آن مثل «مُدْبِراً» به معنی پشتکننده و فرارکننده استفاده شده است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، ادبار نماد تام و تمامِ برگشتن ورقِ زندگی، سقوط از اوج عزت به چاه ذلت، بدقدمی و نحوست است. شاعران کلاسیک همواره آن را در تقابل با «اقبال» (نماد خوشبختی و روآوردن روزگار) قرار دادهاند تا فراز و فرود ناگهانی دنیا را به تصویر بکشند.
جمعبندی و توضیح کامل واژه ادبار
واژه «ادبار» ریشهای عربی دارد که از مصدر د-ب-ر به معنای پشت کردن، عقب رفتن و فرار اخذ شده است. این کلمه با ورود به زبان و ادبیات فارسی، تطور معنایی پیدا کرده و بیشتر در مفهوم استعاری و کنایی آن یعنی بدبختی، فلاکت، نکبت و تیره_روزگاری به کار رفته است. در اشعار و متون کهن فارسی، ادبار همواره به عنوان نقطه مقابل «اقبال» (به معنی خوشبختی و بختیاری) استفاده میشود تا دگرگونیهای ناگهانی احوال دنیا را نشان دهد.
در کاربردهای قرآنی، این واژه هم در قالب مصدر (به معنی روگردانی و فرار) و هم در قالب جمعِ دُبُر (أََدْبار) به معنی پشت سر، اواخر یا تعقیباتِ یک چیز (مانند عبادات پس از تسبیح و سجده یا ناپدید شدن ستارگان در سپیدهدم) جلوه میکند. در زبان عامیانه و تداول امروزی نیز، گاهی کلمه ادبار یا ترکیب «ادبارگرفته» برای اشاره به آلودگی، چرک، کثافت و یا فردی که بسیار شوربخت و درمانده است، به کار میرود.