یعنی چه
واژه متبارک به معنای موجود یا پدیدهای است که خیر، برکت و قداست فراوانی در آن نهفته باشد. در متون کهن و لغتنامههای معتبر مانند دهخدا، این صفت در اصل برای ستایش و توصیف پاکی و بلندمرتبگی خداوند به کار میرود، اما در کاربرد عمومی مجازاً به معنای مبارک و فرخنده نیز استفاده میشود.
تلفظ
این واژه به صورت مُتَبَارِک (mo-ta-bā-rek) تلفظ میشود و ساختار آوایی آن بر وزن اسم فاعل از باب تفاعل در زبان عربی است.
در جدول
پاسخ دقیق ششحرفی برای این مفهوم در جدول کلمات، واژه «متبارک» است. طراحان جدول معمولاً کلماتی مثل مبارک یا خجسته را به عنوان راهنما قرار میدهند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی نزدیکترین معادلها برای انتقال مفهوم خیر الهی و قداست این واژه استفاده میشوند.
به فارسی
معادلهای اصیل و جایگزینهای فارسی این کلمه شامل واژگانی چون خجسته، فرخنده، فرخ، شگوندار و با برکت هستند که در متون نظم و نثر به کار میروند.
نماد چیست
این واژه نماد مادی یا حیوانی خاصی ندارد، بلکه در فرهنگ اسلامی و خداباوری نمادی از جریان خیر پایدار، فیض الهی، عظمت و پاکی منزه از هر عیب به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل متبارک
واژه «متبارک» از ریشه عربی «ب ر ک» (برکت) نشئت گرفته و صفت فاعلی از باب تفاعل است. این کلمه در ساختار زبانی و ریشهشناسی خود با مفاهیمی چون ثبات، افزونی و دوام خیر پیوند خورده است. اگرچه خود واژه با این ساختار صریح در قرآن نیامده، اما صیغه ماضی آن یعنی «تبارک» بارها برای تمجید عظمت و پُربرکت بودن خداوند (مانند تبارک الله) استفاده شده است.
در کاربرد ادبی و دینی فارسی، متبارک باری از قداست و منزه بودن را دوش میکشد و معمولاً برای توصیف ذات باریتعالی به کار میرود. با این حال، در مواردی نیز به شکل مجاز برای اشاره به زمانها، مکانها یا پدیدههای خجسته، فرخنده و پُربرکت به کار گرفته میشود تا نشانگر وجود خیر الهی در آنها باشد.
دریافت درست معنای این کلمه در گرو تفکیک آن با واژههای همخانواده نظیر «مبارک» و «متبرک» است؛ چرا که متبارک مرتبه بالاتری از اصالت برکت و بلندمرتبگی را در خود دارد و تقابل معنایی مستقیمی با واژههایی همچون شوم، نحس و نامبارک ایجاد میکند.