یعنی چه
مایه ننگ یک ترکیب اضافی فارسی است که به هر عامل، شخص یا رفتاری اشاره دارد که موجب آبروریزی، بدنامی، سرافکندگی و روسیاهی خویشاوندان یا یک جامعه شود؛ اصطلاحی برای بیان نهایت شرمساری اجتماعی و اخلاقی.
تلفظ
واژه «مایه» به کسرِ یاءِ واج میانجی (یِ) به واژه «ننگ» متصل میشود: [مایِ + یِ + نَنگ].
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف میتواند خودِ «مایه ننگ» (۷ حرف) یا واژههایی چون عار، فضاحت و رسوایی باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Disgrace دقیقترین معادل اصطلاحی است و عبارت کنایهای Black sheep برای فردی به کار میرود که مایه شرمساری گروه یا خانواده خود است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و زبان فارسی، «رنگ سیاه»، «روسیاهی» و «لکه سیاه» نماد مایه ننگ و سرافکندگی هستند، در حالی که در فرهنگ غربی «گوسفند سیاه» نماد بارز این مفهوم است.
جمعبندی و توضیح کامل مایه ننگ
ترکیب اسمی «مایه ننگ» از دو واژه اصیل با ریشههای کهن تشکیل شده است؛ «مایه» در فارسی میانه به معنای بنیاد، اصل و سبب بوده و «ننگ» از ریشه پهلوی nang به معنی شرم و بیآبرویی به دست آمده است. این دو در کنار یکدیگر مفهوم علیت و منشأ بودن برای سرافکندگی را میسازند که در مقابل مفاهیمی همچون مایه افتخار و سربلندی قرار میگیرد.
در گفتار روزمره و ادبیات فارسی، از این عبارت برای محکوم کردن شدید رفتارهای غیراخلاقی یا تصمیمات آسیبرسان استفاده میشود. به عنوان مثال، وقتی فردی برخلاف ارزشهای خانوادگی یا ملی رفتار کند، او را مایه ننگ خانواده یا جامعه میخوانند؛ زیرا اقدامات او لکهای بر دامان آبروی جمعی دیگران مینشاند.
اگرچه این عبارت به طور مستقیم و با همین لفظ در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفاهیم مترادف آن مانند «خِزی» به معنی خواری و رسوایی در دنیا و آخرت، بارها در آیات الهی برای توصیف عاقبت بدکاران استفاده شده است که نشاندهنده عمق قبح این حالت در دیدگاه دینی و اجتماعی است.