یعنی چه
شوکران کبیر نام یک گونه گیاه علفی و دوساله از تیره چتریان است که برگهایی شبیه به جعفری یا رازیانه و گلهایی سفیدرنگ دارد. تمامی بخشهای این گیاه، بهویژه ریشه و عصاره آن، حاوی آلکالوئیدهای کشندهای نظیر کونین است که سیستم عصبی و تنفسی را فلج میکند و منجر به مرگ میشود. این واژه به عنوان یک کلمه کلاسیک و معمولی، توصیفکننده یکی از مرگبارترین سموم گیاهی تاریخ است.
تلفظ
این ترکیب در زبان فارسی معمولاً به صورت «شَوْکَرانِ کَبیر» (Shawkarān-e Kabir) یا در گویش عامتر «شوکْرانِ کَبیر» تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای این کلمه در جدول «شوکران کبیر» با ۱۰ حرف است. از دیگر طراحان جدول ممکن است گزینههایی چون دورس تفتی، بیخ کوهی یا قونیون را مد نظر قرار دهند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این گیاه و سم حاصل از آن Hemlock یا Poison hemlock میگویند. نام علمی ثبت شده آن در مراجع گیاهشناسی Conium maculatum است.
به فارسی
در متون کهن فارسی و طب سنتی ایران، برای این واژه معادلها و نامهای محلی دیگری مانند دورس، دوراس تفتی، بیخ تفت، تودریون، شیکران و قونیون (معرب واژه یونانی) به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل شوکران کبیر
شوکران کبیر یکی از شناختهشدهترین گیاهان سمی در تاریخ بشر است که از سنتهای کهن ایرانی-سامی وارد زبان فارسی شده و ارتباط ریشهشناختی با واژههای مرتبط با گیاهان سمی در زبانهای آرامی و عبری دارد. در جنوب ایران و منطقه یزد، از گذشته به ریشه این گیاه دورس تفتی یا بیخ تفت میگفتند که نشاندهنده شناخت قدیمی ایرانیان از این گونه است.
این واژه در ادبیات و تاریخ جهان کاربرد نمادین بسیار پررنگی دارد و به عنوان استعارهای از مرگ، زهر، توطئه و هلاکت تدریجی به کار میرود. معروفترین ارجاع تاریخی آن، اعدام فیلسوف بزرگ یونان، سقراط است که او را مجبور کردند جام حاوی زهر شوکران را بنوشد؛ از همین رو در فرهنگ عامه به شوکران سقراط نیز شهرت یافته است.
در حوزه زبانشناسی و متون مذهبی، باید توجه داشت که واژه شوکران یا ترکیبات آن هیچگونه پیشینه یا کاربردی در قرآن کریم ندارند. این کلمه صرفاً یک اصطلاح علمی، گیاهشناسی و ادبی است که مرز باریک میان دارو و سم را در طب سنتی بازگو میکند.