یعنی چه
خیار مؤامره (یا شرط مؤامره) یکی از اقسام و مصادیق خیار شرط در عقود و معاملات (بهویژه عقد بیع) است. به این معنا که یکی از طرفین معامله یا هر دو، در قرارداد شرط میکنند که امضا، قطعی شدن یا فسخ معامله منوط به مشورت، استشاره و نظرخواهی از یک شخص ثالث (مانند مشاور یا کارشناس) در مدتی معین باشد. اگر آن شخص ثالث معامله را صلاح ندانست، مشروطله حق فسخ قرارداد را خواهد داشت. این اصطلاح در متون حقوقی معیار کمتر دیده میشود اما در فقه امامیه و عامه کاملاً شناخته شده است.
تلفظ
این عبارت از دو واژه عربی تشکیل شده است: «خِیار» (به کسر خاء) به معنای اختیارِ داشتنِ حق فسخ، و «مُؤامَرَه» (به ضم میم و فتح همزه و میم دوم) به معنای مشورت و نظرخواهی.
به انگلیسی
در متون حقوقی بینالمللی و سیستم حقوق کامنلا، معادل دقیق کلمهبهکلمهای که تمام ابعاد فقهی آن را پوشش دهد وجود ندارد، اما عبارات فوق مفهوم حق فسخ مشروط به رایزنی با ثالث را بهخوبی منتقل میکنند.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در فقه اسلامی دارد و در کتابهای فقهی مذاهب مختلف (از جمله حنفی و امامیه) با همین عنوان یا «خیار الاستشارة» و «خیار الاستئمار» به کار رفته است.
به فارسی
در زبان فارسی و حقوق مدنی ایران، این مفهوم ذیل عنوان کلی «خیار شرط» (مواد ۳۹۹ تا ۴۰۱ قانون مدنی) قرار میگیرد و میتوان آن را به «حق فسخ معامله پس از نظرخواهی از مشاور» برگرداند.
نماد چیست
از نظر نشانهشناختی یا فرهنگی، این واژه نماد مادی خاصی ندارد، اما در بستر فقه و حقوق، نمادِ لزوم احتیاط در معاملات بزرگ، احترام به نهاد مشورت، و حفظ حق اراده و انتخاب خریدار یا فروشنده در قبال تصمیمهای شتابزده است.
جمعبندی و توضیح کامل خیار موامره
خیار مؤامره که در اصل با املای «مؤامره» نوشته میشود، یکی از اصطلاحات تخصصی و دقیق در فقه اسلامی و حقوق قراردادها است. این واژه از ریشه «أ م ر» گرفته شده و مؤامره در لغت به معنای رازگویی، مشورت و نظرخواستن از دیگری است. در اصطلاح حقوقی، هرگاه طرفین یک قرارداد شرط کنند که قطعی شدن معامله منوط به تایید یا مشورت با یک شخص ثالث (مانند یک کارشناس یا بزرگتر فامیل) باشد، خیار مؤامره شکل گرفته است.
این حق به مشروطله اجازه میدهد که در مهلت تعیینشده، موضوع را به شور بگذارد و در صورت عدم تایید شخص ثالث، معامله را به صورت یکطرفه فسخ کند. اگرچه این اصطلاح دقیق در قوانین عرفی و مدنی مدرن کمتر به چشم میخورد، اما از نظر ماهیتی کاملاً زیرمجموعه «خیار شرط» در قانون مدنی ایران محسوب میشود و تمام آثار قانونی آن را به همراه دارد.
در بازیهای لغات و جداول متقاطع، عبارت «خیار موامره» دقیقاً ده حرف دارد. شناخت این اصطلاح به طراحان و حلکنندگان جدول کمک میکند تا به راحتی به مفهوم حق فسخِ مشروط به مشورت دست پیدا کنند، بدون آنکه آن را با خیار گیاهی یا سایر خیارات رایج مانند خیار مجلس و خیار غبن اشتباه بگیرند.