یعنی چه
دبران در لغت به معنای پیرو و دنبالهرو است و در اصطلاح نجومی، به ستارهای غولپیکر و سرخفام در صورت فلکی ثور (گاو) اطلاق میشود که به دلیل درخشش چشمگیرش به چشم گاو یا عینالثور نیز معروف است. این ستاره در نجوم قدیم یکی از منازل بیستوهشتگانه ماه به شمار میرفت.
تلفظ
این واژه در متون نجومی و لغتنامههای معتبر فارسی و عربی اغلب به صورت دَبَران (با فتح دال و باء) تلفظ میشود که به معنای تعقیبکننده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و مجامع بینالمللی اخترشناسی، نام این ستاره مستقیماً از ریشه عربی آن وام گرفته شده و به صورت Aldebaran شناخته میشود؛ نام علمی آن نیز آلفای صورت فلکی ثور است.
به عربی
در زبان عربی این واژه با الف و لام تعریف به صورت «الدبران» به کار میرود و به دلیل موقعیتش در صورت فلکی ثور، به آن «عینالثور» نیز میگویند.
به فارسی
معادلهای فارسی این واژه بر اساس معنای لغوی و نجومی شامل کلماتی چون پیرو، دنبالهرو، تالیالنجم، گاوچشم و دیدهبان گاو است.
نماد چیست
در باورهای ستارهشناسی دوران جاهلیت و اعراب باستان، دبران به دلیل طلوع همزمان با آغاز فصل گرما، نماد خشکسالی، کمآبی و نحوست بود (در تضاد با ثریا که نماد باران بود). با این حال، در اختربینی ایران باستان، این ستاره یکی از چهار ستاره سلطنتی و نگهبان آسمان شب به شمار میرفت.
جمعبندی و توضیح کامل دبران
واژه دبران ریشهای عربی دارد و از نظر لغوی به معنای «دنبالکننده» یا «پیرو» است. علت این نامگذاری در علم نجوم تنیسی به حرکت ظاهری این ستاره در آسمان شب برمیگردد؛ دبران همواره پدیدار میشود و به نظر میرسد که با فاصهای مشخص، خوشهٔ پروین یا همان ثریا را تعقیب و دنبال میکند.
این ستاره که به نام «عینالثور» (چشم گاو) نیز شناخته میشود، یک غول سرخ بزرگ و روشنترین جرم نورانی در صورت فلکی گاو است. در ادون و فرهنگ کهن، جایگاه ویژهای در احکام نجومی و تقسیمبندی منازل ماه داشته و نمادی دوگانه از نحوست در فرهنگ عرب و پادشاهی آسمان در فرهنگ ایران باستان بوده است.